Τάφος 4.400 ετών στη Σακκάρα: Τα χρώματα που άντεξαν τον χρόνο | Justice in Ancient Egypt

-

Justice in Ancient Egypt

Περισσότερα από τέσσερις χιλιάδες χρόνια μετά την τελευταία ταφική τελετή, οι τοίχοι ενός τάφου στη Σακκάρα εξακολουθούν να κρατούν χρώματα, μορφές και σκηνές από μια κοινωνία που πίστευε ότι η τάξη του κόσμου έπρεπε να συνεχίζεται ακόμη και μετά τον θάνατο.

Η νέα ανακάλυψη δεν αφορά έναν φαραώ ούτε έναν μυθικό θησαυρό.

Αφορά κάτι ίσως ιστορικά ακόμη πιο ενδιαφέρον: δύο ανθρώπους που ανήκαν στον μηχανισμό διοίκησης της Αρχαίας Αιγύπτου.

Μια ισπανοαιγυπτιακή αρχαιολογική αποστολή αποκάλυψε στη βόρεια Σακκάρα μια ασυνήθιστη διπλή μαστάμπα της ύστερης 5ης Δυναστείας, από την εποχή του φαραώ Djedkare Isesi.

Το ένα ταφικό παρεκκλήσιο ανήκε στον υψηλό αξιωματούχο Yunmin και το δεύτερο στον πατέρα του, Iti.

Το εύρημα παρουσιάστηκε από την Universitat Autònoma de Barcelona , η οποία συμμετέχει στη Spanish-Egyptian Archaeological Mission in Saqqara.

Πού βρίσκεται η Σακκάρα;

Η Σακκάρα βρίσκεται νότια του σημερινού Καΐρου και αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες νεκροπόλεις της αρχαίας Μέμφιδας.

Η Μέμφιδα ήταν το μεγάλο διοικητικό κέντρο της Αιγύπτου κατά το Αρχαίο Βασίλειο.

Η ευρύτερη νεκρόπολη, που εκτείνεται από τη Γκίζα μέχρι τη Νταχσούρ, αποτελεί σήμερα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Η UNESCO αναφέρει ότι η περιοχή περιλαμβάνει πυραμίδες, λαξευτούς τάφους, ναούς και χιλιάδες ταφικά μνημεία διαφορετικών περιόδων.

Εδώ βρίσκεται επίσης η Βαθμιδωτή Πυραμίδα του Djoser, το πρώτο μεγάλο μνημειακό οικοδόμημα από λίθο στην αιγυπτιακή ιστορία.

Τι είναι μια μαστάμπα;

Πριν ακόμη οι πυραμίδες αποκτήσουν την κλασική μορφή που γνωρίζουμε σήμερα, οι εύποροι και υψηλόβαθμοι Αιγύπτιοι θάβονταν συχνά σε κατασκευές που ονομάζονται μαστάμπες.

Η μαστάμπα είναι ένα ταφικό μνημείο με χαμηλό, επιμήκη και σχετικά επίπεδο υπέργειο τμήμα.

Κάτω από αυτό μπορούσαν να υπάρχουν υπόγειοι ταφικοί χώροι, ενώ στο επάνω μέρος βρίσκονταν παρεκκλήσια όπου οι συγγενείς και οι ιερείς πραγματοποιούσαν τελετές και άφηναν προσφορές για τον νεκρό.

Η εξέλιξη αυτής της αρχιτεκτονικής μορφής συνδέεται ιστορικά και με την ανάπτυξη των αιγυπτιακών πυραμίδων.

Γιατί η νέα μαστάμπα είναι ασυνήθιστη;

Το νέο μνημείο περιλαμβάνει δύο ξεχωριστά ταφικά παρεκκλήσια.

Το μεγαλύτερο συνδέεται με τον Yunmin.

Το δεύτερο ανήκει στον πατέρα του, Iti.

Η μορφή αυτή είναι σημαντική επειδή επιτρέπει στους αρχαιολόγους να εξετάσουν δύο διαφορετικές γενιές της ίδιας οικογένειας μέσα στο ίδιο μνημείο.

Και οι δύο άνδρες υπηρέτησαν τη διοίκηση, αλλά ο γιος φαίνεται ότι έφτασε σε σαφώς υψηλότερη κοινωνική και κρατική θέση.

Ποιος ήταν ο Yunmin;

Οι επιγραφές του τάφου καταγράφουν αρκετούς τίτλους του.

Οι πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί από την αποστολή δείχνουν ότι ο Yunmin κατείχε δικαστικά, διοικητικά και γραμματειακά αξιώματα.

Μεταξύ των καθηκόντων του περιλαμβανόταν η εξέταση αιτημάτων και παραπόνων που απευθύνονταν προς τη διοίκηση.

Αυτό σημαίνει ότι δεν ήταν απλώς ένας γραφέας που αντέγραφε έγγραφα.

Βρισκόταν μέσα σε έναν μηχανισμό όπου πληροφορίες και παράπονα πολιτών έφταναν προς την κρατική εξουσία.

Ένας δικαστής πριν από περίπου 4.400 χρόνια

Το εύρημα είναι ενδιαφέρον επειδή μας επιτρέπει να δούμε την Αρχαία Αίγυπτο πέρα από τους φαραώ και τις πυραμίδες.

Ένα κράτος με μεγάλη επικράτεια δεν μπορούσε να λειτουργήσει μόνο με τη θέληση ενός βασιλιά.

Χρειαζόταν:

  • γραφείς,
  • διοικητές,
  • επόπτες,
  • δικαστικούς αξιωματούχους,
  • διαχειριστές γεωργικών εκτάσεων,
  • ανθρώπους που επεξεργάζονταν έγγραφα και αιτήματα.

Ο Yunmin ήταν μέρος αυτού του πολύπλοκου κρατικού συστήματος.

Η έννοια της Maat

Στην Αρχαία Αίγυπτο, η έννοια της Maat είχε τεράστια σημασία.

Δεν περιέγραφε μόνο τη δικαιοσύνη με τη σημερινή νομική έννοια.

Συνδεόταν με:

  • την αλήθεια,
  • τη δικαιοσύνη,
  • την κοινωνική τάξη,
  • την ισορροπία,
  • τη σωστή λειτουργία του κόσμου.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έδωσαν οι αιγυπτιακές αρχές μετά την ανακάλυψη, οι δικαστικές αρμοδιότητες του Yunmin μπορούν να ιδωθούν μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο κοινωνικής τάξης.

Ποιος ήταν ο πατέρας του, Iti;

Ο Iti κατείχε χαμηλότερα διοικητικά αξιώματα.

Οι τίτλοι του συνδέονται με γραμματειακή εργασία, γεωργικές εκτάσεις και τη διαχείριση προσφορών.

Το γεγονός ότι ο γιος του απέκτησε αργότερα υψηλότερη θέση δημιουργεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα κοινωνικής εξέλιξης μέσα στην ίδια οικογένεια.

Δεν γνωρίζουμε κάθε λεπτομέρεια της προσωπικής τους ιστορίας.

Ο τάφος όμως δείχνει ότι ο Yunmin ήθελε ο πατέρας του να μοιραστεί μαζί του το μνημείο της οικογένειας.

Ένα οικογενειακό μνημείο κοινωνικής ανόδου

Η διπλή μαστάμπα μπορεί επομένως να διαβαστεί και ως οικογενειακή ιστορία.

Ο πατέρας ήταν κρατικός λειτουργός.

Ο γιος ανέβηκε περισσότερο στην ιεραρχία.

Και ο τελικός τάφος τους έφερε και τους δύο μέσα στο ίδιο μνημειακό συγκρότημα.

Αυτό προσφέρει στους ιστορικούς μια σπάνια ευκαιρία να εξετάσουν όχι μόνο το άτομο αλλά και τη μετάδοση κύρους, θέσεων και κοινωνικής ταυτότητας ανάμεσα σε δύο γενιές.

Τα χρώματα παρέμειναν στους τοίχους για χιλιάδες χρόνια

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του τάφου είναι η κατάσταση διατήρησης της διακόσμησης.

Πολλά ανάγλυφα εξακολουθούν να διατηρούν ίχνη ή μεγάλες επιφάνειες των αρχικών τους χρωμάτων.

Οι σκηνές περιλαμβάνουν:

  • αγροτικές εργασίες,
  • πομπές ανθρώπων που μεταφέρουν προσφορές,
  • ζώα,
  • ταφικές και τελετουργικές παραστάσεις.

Η νέα ανακάλυψη παρουσιάστηκε αναλυτικά και από το Euronews , με βάση τις πληροφορίες της αρχαιολογικής αποστολής και του αιγυπτιακού Υπουργείου Τουρισμού και Αρχαιοτήτων.

Γιατί έβαζαν σκηνές καθημερινής ζωής μέσα στους τάφους;

Οι παραστάσεις στους αιγυπτιακούς τάφους δεν ήταν απλή διακόσμηση.

Η αρχαία αιγυπτιακή ταφική αντίληψη συνέδεε το μνημείο με τη συνέχιση της ύπαρξης του νεκρού.

Τρόφιμα, προϊόντα, εργασίες και τελετουργίες που εμφανίζονταν στους τοίχους συμμετείχαν συμβολικά σε έναν κόσμο όπου ο νεκρός εξακολουθούσε να χρειάζεται τροφή, τάξη και κοινωνική θέση.

Γι' αυτό σκηνές γεωργίας ή προσφορών μπορούν σήμερα να αποτελούν ταυτόχρονα:

  • θρησκευτικές εικόνες,
  • κοινωνικές μαρτυρίες,
  • πηγές για την καθημερινή ζωή.

Ένα χωράφι στον τοίχο μπορεί να είναι ιστορικό έγγραφο

Για τον σύγχρονο αρχαιολόγο, μια παράσταση ανθρώπων που θερίζουν ή μεταφέρουν προϊόντα δεν είναι μόνο έργο τέχνης.

Μπορεί να δώσει πληροφορίες για:

  • γεωργικά εργαλεία,
  • ζώα,
  • ενδυμασία,
  • μεταφορά προϊόντων,
  • κοινωνική οργάνωση.

Φυσικά οι παραστάσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν φωτογραφίες της καθημερινότητας.

Υπακούουν σε καλλιτεχνικούς και θρησκευτικούς κανόνες.

Σε συνδυασμό όμως με αρχαιολογικά και γραπτά δεδομένα αποτελούν εξαιρετικά πολύτιμες πηγές.

Πώς άντεξαν τα χρώματα;

Η επιβίωση της αρχαίας αιγυπτιακής ζωγραφικής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Σε κλειστούς χώρους, η απουσία έντονου ηλιακού φωτός και οι σχετικά σταθερές συνθήκες μπορούν να βοηθήσουν ορισμένες χρωστικές να διατηρηθούν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το ξηρό περιβάλλον της Αιγύπτου έχει επίσης ευνοήσει τη διατήρηση πολλών οργανικών και ανόργανων υλικών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα χρώματα παρέμειναν ακριβώς όπως την ημέρα που δημιουργήθηκαν.

Η φθορά, οι επικαθίσεις και οι χημικές μεταβολές συνεχίζονται για χιλιάδες χρόνια.

Οι αρχαιολόγοι δεν βρήκαν απλώς έναν τάφο

Η έρευνα της UAB έχει έναν ευρύτερο στόχο.

Η ομάδα δεν προσπαθεί μόνο να μελετήσει μεμονωμένα μνημεία.

Προσπαθεί να ανασυνθέσει τον τρόπο με τον οποίο ήταν οργανωμένη ολόκληρη η νεκρόπολη.

Στη φετινή παρουσίαση των αποτελεσμάτων, ο επικεφαλής της αποστολής Josep Cervelló εξήγησε ότι η έρευνα εξετάζει επίσης:

  • τους δρόμους ανάμεσα στους τάφους,
  • τις πλατείες,
  • τη σχέση των μνημείων μεταξύ τους,
  • την κίνηση ανθρώπων μέσα στη νεκρόπολη,
  • τη χρήση του χώρου κατά τις τελετουργίες.

Μια νεκρόπολη δεν ήταν «νεκρή πόλη»

Η λέξη νεκρόπολη μπορεί να μας κάνει να φανταστούμε έναν χώρο που σφραγιζόταν μετά την ταφή.

Στην πραγματικότητα οι μεγάλες αιγυπτιακές νεκροπόλεις ήταν χώροι συνεχούς ανθρώπινης δραστηριότητας.

Εκεί κινούνταν:

  • ιερείς,
  • τεχνίτες,
  • συγγενείς των νεκρών,
  • εργάτες,
  • άνθρωποι που μετέφεραν προσφορές.

Νέοι τάφοι κατασκευάζονταν δίπλα σε παλαιότερους και ο χώρος μεταβαλλόταν από γενιά σε γενιά.

Οι δρόμοι ανάμεσα στους τάφους έχουν σημασία

Αν οι αρχαιολόγοι γνωρίζουν μόνο τι υπήρχε μέσα σε έναν τάφο, καταλαβαίνουν το μισό μνημείο.

Η θέση του σε σχέση με άλλους τάφους μπορεί να αποκαλύψει:

  • κοινωνική ιεραρχία,
  • οικογενειακές σχέσεις,
  • χρονική εξέλιξη του νεκροταφείου,
  • οργάνωση τελετουργικών διαδρομών.

Η καμπάνια του 2026 βοήθησε την αποστολή να κατανοήσει καλύτερα αυτή την πολεοδομική διάσταση της Σακκάρα.

Η περιοχή είχε αρχίσει να ερευνάται πριν από περισσότερο από έναν αιώνα

Η συγκεκριμένη περιοχή είναι γνωστή ως νεκροταφείο ή κοιμητήριο Mariette.

Η ονομασία συνδέεται με τον Γάλλο αρχαιολόγο Auguste Mariette, έναν από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους της αιγυπτιολογίας του 19ου αιώνα.

Παρότι τμήματα της περιοχής είχαν εξερευνηθεί παλαιότερα, σύγχρονες μέθοδοι χαρτογράφησης και ανασκαφής επιτρέπουν τώρα πολύ λεπτομερέστερη κατανόηση.

Πώς βρέθηκε η νέα μαστάμπα;

Δεν εμφανίστηκε απλώς τυχαία κάτω από ένα φτυάρι.

Η ομάδα εργάστηκε πάνω στην ανασύνθεση του χώρου και στη μελέτη παλαιών και νέων χαρτογραφικών δεδομένων.

Η αποκατάσταση της διάταξης των τάφων και των δρόμων οδήγησε σε ενδείξεις για μνημείο που δεν είχε ερευνηθεί σωστά.

Η ανασκαφή αποκάλυψε τελικά τη διπλή μαστάμπα Yunmin και Iti.

Οι αρχαιολόγοι έχουν επίσης ενδείξεις για τουλάχιστον δύο ακόμη γειτονικά μνημεία που μπορεί να εξεταστούν σε μελλοντικές περιόδους.

Σε ποια εποχή βρισκόμαστε;

Η ανακάλυψη χρονολογείται στα τέλη της 5ης Δυναστείας του Αρχαίου Βασιλείου.

Πρόκειται για περισσότερο από δύο χιλιετίες πριν από την εποχή της Κλεοπάτρας.

Η Αίγυπτος είχε ήδη πίσω της αιώνες κρατικής οργάνωσης και μεγάλης μνημειακής αρχιτεκτονικής.

Οι μεγάλες πυραμίδες της Γκίζας ήταν ήδη παλαιότερα μνημεία για τους ανθρώπους που ζούσαν την εποχή του Yunmin.

Ο φαραώ Djedkare Isesi

Ο τάφος τοποθετείται στη βασιλεία του Djedkare Isesi, προς το τέλος της 5ης Δυναστείας.

Η περίοδος αυτή είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τους αιγυπτιολόγους επειδή βρίσκεται κοντά σε σημαντικές αλλαγές της διοίκησης και της κοινωνικής δομής του ύστερου Αρχαίου Βασιλείου.

Η ύπαρξη ισχυρών αξιωματούχων με περίτεχνους τάφους δείχνει πόσο σημαντική είχε γίνει η κρατική και γραφειοκρατική ελίτ.

Η γραφή ήταν δύναμη

Στον αρχαίο αιγυπτιακό κόσμο, η ικανότητα ανάγνωσης και γραφής δεν ήταν καθολική.

Οι γραφείς αποτελούσαν βασικό τμήμα του κρατικού μηχανισμού.

Κατέγραφαν:

  • φόρους,
  • προϊόντα,
  • γεωργικές εκτάσεις,
  • εργασία,
  • διοικητικές αποφάσεις,
  • νομικά και θρησκευτικά κείμενα.

Η σύνδεση των Yunmin και Iti με γραμματειακές και διοικητικές θέσεις επομένως τους τοποθετούσε κοντά στην ίδια τη λειτουργία του κράτους.

Γιατί οι τίτλοι στους τάφους είναι τόσο σημαντικοί;

Για τους αρχαιολόγους, ένας τίτλος μπορεί να είναι σχεδόν τόσο πολύτιμος όσο ένα αντικείμενο.

Οι τίτλοι βοηθούν να καταλάβουμε:

  • την κρατική ιεραρχία,
  • τη λειτουργία συγκεκριμένων υπηρεσιών,
  • τις σχέσεις μεταξύ αξιωματούχων,
  • την κοινωνική θέση του νεκρού.

Όταν διαφορετικοί τίτλοι εμφανίζονται στην ίδια οικογένεια, μπορούν επιπλέον να αποκαλύψουν την εξέλιξη της κοινωνικής θέσης μέσα στον χρόνο.

Η «ψεύτικη πόρτα» που δεν οδηγούσε πουθενά

Στο παρεκκλήσιο του Iti διατηρούνται στοιχεία μιας λεγόμενης false door — ψεύτικης πόρτας.

Δεν ήταν πραγματική είσοδος.

Ήταν ένα αρχιτεκτονικό και θρησκευτικό σύμβολο.

Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι λειτουργούσε ως συμβολικό σημείο επικοινωνίας ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και στον νεκρό.

Μπροστά της μπορούσαν να τοποθετούνται προσφορές.

Παρόμοια παραδείγματα από τάφους της Σακκάρα σώζονται σήμερα σε μεγάλα μουσεία, όπως η ψεύτικη πόρτα του Metjetji στο Metropolitan Museum of Art .

Γιατί οι προσφορές ήταν τόσο σημαντικές;

Στην αιγυπτιακή αντίληψη, ο θάνατος δεν σήμαινε απλώς εξαφάνιση.

Η συνέχιση της ύπαρξης απαιτούσε τροφή, τελετές, μνήμη και διατήρηση της ταυτότητας του νεκρού.

Γι' αυτό στους τάφους εμφανίζονται συχνά:

  • ψωμί,
  • μπύρα,
  • κρέας,
  • φρούτα,
  • ζώα,
  • άνθρωποι που μεταφέρουν αγαθά.

Οι πραγματικές τελετές και οι ζωγραφισμένες ή ανάγλυφες εικόνες λειτουργούσαν μαζί μέσα στο ταφικό σύστημα.

Δεν βρέθηκε «θησαυρός» με τη σύγχρονη έννοια

Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις συχνά παρουσιάζονται μέσα από χρυσό, κοσμήματα και εντυπωσιακά αντικείμενα.

Η σημασία της νέας μαστάμπας βρίσκεται αλλού.

Βρίσκεται:

  • στις επιγραφές,
  • στους τίτλους,
  • στα χρώματα,
  • στην αρχιτεκτονική,
  • στη σχέση πατέρα και γιου,
  • στη θέση του τάφου μέσα στη νεκρόπολη.

Αυτά τα στοιχεία μπορούν να προσφέρουν περισσότερη ιστορική πληροφορία από έναν πολύτιμο λίθο χωρίς αρχαιολογικό πλαίσιο.

Γιατί η Σακκάρα συνεχίζει να δίνει νέες ανακαλύψεις;

Η νεκρόπολη χρησιμοποιήθηκε για εξαιρετικά μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η UNESCO αναφέρει περισσότερους από εννέα χιλιάδες λαξευτούς τάφους διαφορετικών περιόδων σε ολόκληρη την ευρύτερη νεκρόπολη της Μέμφιδας.

Πολλά σημεία παραμένουν ανεπαρκώς ερευνημένα ή χρειάζονται νέα μελέτη με σύγχρονες τεχνικές.

Γι' αυτό ακόμη και περιοχές γνωστές στους αρχαιολόγους εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα μπορούν να δώσουν νέα στοιχεία.

Η σύγχρονη αρχαιολογία δεν ψάχνει απλώς «πράγματα»

Η ανασκαφή είναι μόνο ένα μέρος της διαδικασίας.

Η ομάδα της UAB χρησιμοποιεί επίσης:

  • γεωφυσικές έρευνες,
  • τοπογραφική τεκμηρίωση,
  • γεωλογικές μελέτες,
  • ψηφιοποίηση δεδομένων,
  • ανακατασκευή του αρχαίου χώρου.

Το επίσημο ερευνητικό πρόγραμμα της UAB για τη Saqqara περιγράφει τη συνεχιζόμενη εργασία τεκμηρίωσης και ψηφιακής καταγραφής.

Τι μπορούν να αποκαλύψουν τώρα τα χρώματα;

Η χρωστική ουσία δεν ενδιαφέρει μόνο αισθητικά.

Με σύγχρονες αναλυτικές τεχνικές μπορεί να εξεταστεί η σύνθεση των χρωστικών και ο τρόπος εφαρμογής τους.

Έτσι μπορούν να μελετηθούν:

  • οι πρώτες ύλες,
  • οι τεχνικές των τεχνιτών,
  • πιθανές φάσεις διακόσμησης,
  • η κατάσταση διατήρησης.

Τέτοιες αναλύσεις μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη μελλοντική συντήρηση του μνημείου.

Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη;

Παρά τον πλούτο των πρώτων πληροφοριών, η έρευνα συνεχίζεται.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη κάθε λεπτομέρεια για:

  • την ακριβή οικογενειακή ιστορία των δύο ανδρών,
  • την πλήρη εξέλιξη του τάφου,
  • όλες τις φάσεις χρήσης του χώρου,
  • τη σχέση του με τα γειτονικά μνημεία,
  • τι μπορεί να κρύβουν οι δύο ακόμη ενδείξεις τάφων που έχει εντοπίσει η ομάδα.

Γι' αυτό η ανακάλυψη δεν αποτελεί το τέλος της έρευνας.

Είναι η αρχή ενός νέου κεφαλαίου.

Το πιο σημαντικό εύρημα ίσως είναι η ανθρώπινη ιστορία

Μέσα σε έναν αρχαιολογικό χώρο γεμάτο πυραμίδες και μνημεία, ένας διοικητικός αξιωματούχος μπορεί να φαίνεται λιγότερο εντυπωσιακός από έναν φαραώ.

Κι όμως, άνθρωποι όπως ο Yunmin και ο Iti ήταν εκείνοι που έκαναν το κράτος να λειτουργεί καθημερινά.

Κατέγραφαν.

Διαχειρίζονταν.

Εξέταζαν αιτήματα.

Οργάνωναν πόρους.

Και όταν πέθαναν, οι τίτλοι που θεωρούσαν σημαντικότερους χαράχτηκαν στους τοίχους για να παραμείνουν μαζί τους.

Το συμπέρασμα

Η νέα ανακάλυψη στη Σακκάρα δεν είναι σημαντική μόνο επειδή ένας τάφος διατήρησε χρώματα επί περίπου 4.400 χρόνια.

Είναι σημαντική επειδή μας επιτρέπει να δούμε την Αρχαία Αίγυπτο μέσα από ανθρώπους που βρίσκονταν ανάμεσα στον φαραώ και στην καθημερινή κοινωνία.

Ο Yunmin ήταν αξιωματούχος με ευθύνη πάνω σε αιτήματα και παράπονα.

Ο πατέρας του, Iti, είχε υπηρετήσει χαμηλότερα στη διοικητική ιεραρχία.

Οι δυο τους βρέθηκαν τελικά δίπλα δίπλα σε ένα κοινό ταφικό μνημείο, περιτριγυρισμένοι από σκηνές γεωργίας, προσφορών και τελετουργίας.

Οι τοίχοι αυτοί δεν αφηγούνται μόνο τον θάνατο.

Αφηγούνται εργασία, εξουσία, οικογένεια, δικαιοσύνη και κοινωνική άνοδο.

Και ίσως αυτό είναι που κάνει τον τάφο τόσο πολύτιμο: ύστερα από τέσσερις και πλέον χιλιετίες, δεν μας δείχνει μόνο πώς οι Αιγύπτιοι ήθελαν να ζήσουν μετά τον θάνατο — μας δείχνει και πώς λειτουργούσε ο κόσμος τους όσο ήταν ακόμη ζωντανοί.

👉 Δες επίσης:
Αρχαίο ναυάγιο στην Άνδρο: 650 αμφορείς αποκαλύπτουν τους δρόμους του εμπορίου
Παυλοπέτρι: Η βυθισμένη αρχαία πόλη της Λακωνίας
Σημείωση: Η αρχαιολογική έρευνα της διπλής μαστάμπας Yunmin και Iti βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι χρονολογήσεις, η ερμηνεία των τίτλων και η κατανόηση της σχέσης του μνημείου με τους γύρω τάφους μπορεί να εμπλουτιστούν καθώς ολοκληρώνονται νέες μελέτες και επόμενες ανασκαφικές περίοδοι.

Πηγές και χρόνος ενημέρωσης

Το άρθρο ενημερώθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2026 και βασίζεται στις ανακοινώσεις της Universitat Autònoma de Barcelona για την ανασκαφική περίοδο 2026, στο ερευνητικό πρόγραμμα της ισπανοαιγυπτιακής αποστολής, στις πληροφορίες της UNESCO για τη νεκρόπολη της Μέμφιδας και σε πρόσφατη κάλυψη της ανακάλυψης.

Αρχαίο ναυάγιο στην Άνδρο: 650 αμφορείς αποκαλύπτουν τους δρόμους του εμπορίου | A Classical Sea Route

-

A Classical Sea Route

Σε βάθος περίπου 40 μέτρων στα νερά της Άνδρου βρίσκεται ένα φορτίο που έμεινε στον βυθό για σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Εκατοντάδες πήλινοι αμφορείς, ένα τμήμα αρχαίας άγκυρας και λίθοι που πιθανώς αποτελούσαν μέρος του έρματος ενός εμπορικού πλοίου ανοίγουν ένα νέο παράθυρο στους θαλάσσιους δρόμους της Κλασικής Ελλάδας.

Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού πραγματοποίησε αυτοψία στην περιοχή μετά από υπόδειξη ιδιώτη και επιβεβαίωσε την ύπαρξη του αρχαίου ναυαγίου.

Η πρώτη καταμέτρηση έδωσε έναν εντυπωσιακό αριθμό: περίπου 600 έως 650 εμπορικοί αμφορείς.

Το πιο ενδιαφέρον όμως δεν είναι μόνο η ποσότητα.

Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι το φορτίο περιλαμβάνει τουλάχιστον τρεις διαφορετικούς τύπους αμφορέων, γεγονός που μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντικό για την ανασύνθεση των εμπορικών δικτύων του Αιγαίου πριν από περίπου 2.400 χρόνια.

Πού βρέθηκε το ναυάγιο;

Το ναυάγιο εντοπίστηκε σε θαλάσσια περιοχή της Άνδρου.

Το Υπουργείο Πολιτισμού δεν δημοσιοποίησε ακριβείς συντεταγμένες, κάτι που είναι απολύτως αναμενόμενο για την προστασία ενός νέου ενάλιου αρχαιολογικού χώρου.

Το φορτίο βρίσκεται σε βάθος περίπου 39 έως 44 μέτρων.

Το βάθος αυτό επιτρέπει επιστημονική καταδυτική έρευνα, αλλά απαιτεί ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό και αυστηρό καταδυτικό σχεδιασμό.

Η επίσημη ανακοίνωση της ανακάλυψης δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Πόσο παλιό είναι;

Η χρονολόγηση προέρχεται κυρίως από την τυπολογία των αμφορέων.

Οι αρχαιολόγοι τοποθετούν το φορτίο στα τέλη του 5ου και στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ.

Μιλάμε δηλαδή για την περίοδο γύρω από το 400 π.Χ.

Είναι μια εποχή κατά την οποία ο ελληνικός κόσμος είχε ήδη αναπτύξει εξαιρετικά εκτεταμένα θαλάσσια εμπορικά δίκτυα.

Πλοία μετέφεραν κρασί, λάδι, κεραμικά και άλλα προϊόντα από λιμάνι σε λιμάνι σε ολόκληρο το Αιγαίο, τη Μαύρη Θάλασσα και την ευρύτερη Μεσόγειο.

Τι ακριβώς βρέθηκε;

Το μεγαλύτερο μέρος του ορατού φορτίου αποτελείται από εμπορικούς οξυπύθμενους αμφορείς.

Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων αναγνώρισε τουλάχιστον τρεις τύπους:

  • αμφορείς Μένδης,
  • αμφορείς Πεπαρήθου,
  • αμφορείς τύπου Solokha 2.

Κατά την πρώτη αυτοψία ανελκύστηκε για μελέτη ένας αμφορέας από κάθε τύπο.

Στον ίδιο χώρο εντοπίστηκε επίσης τμήμα μολύβδινου στύπου άγκυρας και λίγοι λίθοι που ενδέχεται να συνδέονται με το έρμα του αρχαίου πλοίου.

Γιατί οι αμφορείς είναι τόσο σημαντικοί για τους αρχαιολόγους;

Ένας εμπορικός αμφορέας ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένα πήλινο δοχείο.

Στον αρχαίο κόσμο λειτουργούσε περίπου όπως λειτουργεί σήμερα ένα τυποποιημένο εμπορευματοκιβώτιο ή μια συσκευασία μεταφοράς.

Χρησιμοποιούνταν για προϊόντα όπως:

  • κρασί,
  • ελαιόλαδο,
  • άλλα υγρά προϊόντα,
  • και σε ορισμένες περιπτώσεις στερεά αγαθά.

Το σχήμα, ο πηλός, οι λαβές, η βάση και πιθανές σφραγίδες μπορούν να βοηθήσουν τους ειδικούς να προσδιορίσουν πού και πότε κατασκευάστηκε ένα αγγείο.

Γι' αυτό η μελέτη των αμφορέων επιτρέπει στους αρχαιολόγους να παρακολουθούν τη διακίνηση προϊόντων και να ανασυνθέτουν αρχαία εμπορικά δίκτυα.

Η σχετική επιστημονική επισκόπηση του Oxford Classical Dictionary επισημαίνει ότι η γεωγραφική κατανομή διαφορετικών τύπων αμφορέων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για τη μελέτη της αρχαίας οικονομίας.

Γιατί οι αρχαίοι αμφορείς είχαν μυτερή βάση;

Η μυτερή βάση μπορεί να φαίνεται παράξενη σε έναν σύγχρονο άνθρωπο, επειδή το δοχείο δεν μπορεί να σταθεί εύκολα μόνο του στο έδαφος.

Μέσα σε ένα εμπορικό πλοίο όμως είχε μεγάλη πρακτική αξία.

Οι οξυπύθμενοι αμφορείς μπορούσαν να τοποθετούνται πυκνά ο ένας δίπλα στον άλλο και σε διαδοχικές στρώσεις.

Έτσι αξιοποιούνταν πολύ αποτελεσματικότερα ο περιορισμένος χώρος του αμπαριού.

Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, παρουσιάζοντας το κλασικό ναυάγιο της Περιστέρας, εξηγεί ότι αυτός ο τρόπος φόρτωσης δημιουργούσε ένα συμπαγές φορτίο και περιόριζε τις επικίνδυνες μετακινήσεις των αγγείων όταν το πλοίο αντιμετώπιζε κύματα.

Οι αμφορείς της Μένδης

Η Μένδη ήταν αρχαία πόλη στη χερσόνησο της Κασσάνδρας στη Χαλκιδική.

Ήταν ιδιαίτερα γνωστή για το κρασί της.

Η επίσημη παρουσίαση της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων για το ναυάγιο της Περιστέρας Αλοννήσου αναφέρει ότι το κρασί της Μένδης εξαγόταν σε ολόκληρο το Αιγαίο και τη Μεσόγειο.

Οι χαρακτηριστικοί αμφορείς της αποτελούσαν έναν από τους ευρύτερα διαδεδομένους τύπους εμπορικών αμφορέων του 5ου αιώνα π.Χ.

Η παρουσία τους στο νέο ναυάγιο της Άνδρου αποτελεί μια ακόμη ένδειξη του μεγάλου εμπορικού εύρους της περιοχής.

Η Πεπάρηθος ήταν η σημερινή Σκόπελος

Ο δεύτερος σημαντικός τύπος συνδέεται με την αρχαία Πεπάρηθο, δηλαδή τη σημερινή Σκόπελο.

Η περιοχή ήταν επίσης γνωστή στον αρχαίο κόσμο για την αμπελουργία της.

Οι αμφορείς της Πεπαρήθου έχουν βρεθεί σε πολλές περιοχές του Αιγαίου αλλά και στη Μαύρη Θάλασσα.

Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει μια οικονομία πολύ περισσότερο διασυνδεδεμένη από όσο συχνά φανταζόμαστε όταν σκεφτόμαστε τον αρχαίο κόσμο.

Τι είναι ο τύπος Solokha 2;

Ο τρίτος τύπος που αναγνωρίστηκε είναι ο λεγόμενος Solokha 2.

Η ονομασία αποτελεί αρχαιολογική τυπολογική κατηγορία και όχι το όνομα ενός προϊόντος που αναγραφόταν πάνω στον αμφορέα.

Η ακριβής προέλευση ορισμένων αμφορέων αυτής της ομάδας έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.

Γι' αυτό είναι σημαντικό να μη θεωρηθεί ότι η παρουσία ενός Solokha 2 προσδιορίζει ήδη με βεβαιότητα ένα συγκεκριμένο λιμάνι φόρτωσης.

Η ανάλυση του πηλού και η σύγκριση με γνωστά εργαστήρια μπορούν να προσφέρουν περισσότερες πληροφορίες.

Ξέρουμε τι μετέφερε το πλοίο;

Όχι ακόμη με βεβαιότητα.

Αυτό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες λεπτομέρειες της ανακάλυψης.

Οι αμφορείς της Μένδης και της Πεπαρήθου συνδέονται ιστορικά πολύ έντονα με τη μεταφορά κρασιού.

Αυτό όμως δεν αποτελεί από μόνο του εργαστηριακή απόδειξη ότι κάθε αμφορέας του συγκεκριμένου ναυαγίου περιείχε κρασί την ημέρα που βυθίστηκε.

Για ασφαλέστερα συμπεράσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν αναλύσεις καταλοίπων στο εσωτερικό των αγγείων.

Μέχρι να υπάρχουν τέτοια αποτελέσματα, η σωστή διατύπωση είναι ότι το πλοίο μετέφερε εμπορικούς αμφορείς τύπων που συνδέονται με σημαντικά κέντρα παραγωγής και εξαγωγής της εποχής.

Ένα φορτίο από διαφορετικούς τόπους

Η παρουσία διαφορετικών τύπων αμφορέων στο ίδιο πλοίο είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο.

Υποδηλώνει ότι τα εμπορικά πλοία δεν λειτουργούσαν απαραίτητα με έναν απλό τρόπο — φόρτωμα σε έναν τόπο και άμεση μετάβαση σε έναν δεύτερο.

Ένα πλοίο μπορούσε να επισκέπτεται διαφορετικά λιμάνια, να φορτώνει προϊόντα διαφορετικής προέλευσης και να δημιουργεί ένα μικτό φορτίο.

Εναλλακτικά, προϊόντα από διαφορετικές περιοχές μπορούσαν να συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερο εμπορικό λιμάνι και να φορτώνονται από εκεί.

Η περαιτέρω έρευνα θα δείξει ποιο σενάριο ταιριάζει καλύτερα στο ναυάγιο της Άνδρου.

Γιατί η Άνδρος βρισκόταν σε σημαντική θέση;

Η Άνδρος βρίσκεται στο βόρειο άκρο των Κυκλάδων, πολύ κοντά στην Εύβοια.

Η γεωγραφική της θέση την τοποθετεί πάνω σε φυσικά θαλάσσια περάσματα που συνδέουν το κεντρικό και νότιο Αιγαίο με τις βορειότερες περιοχές.

Για τα αρχαία ιστιοφόρα, η επιλογή διαδρομής εξαρτιόταν από:

  • τους ανέμους,
  • τα ρεύματα,
  • τα διαθέσιμα λιμάνια και αγκυροβόλια,
  • την εποχή του ταξιδιού,
  • το φορτίο και τον προορισμό.

Η θέση του ναυαγίου επομένως μπορεί να αποδειχθεί σημαντική για την κατανόηση συγκεκριμένων εμπορικών διαδρομών.

Ξέρουμε από πού ξεκίνησε το πλοίο;

Όχι.

Το Υπουργείο Πολιτισμού αναφέρει ξεκάθαρα ότι η περαιτέρω έρευνα αναμένεται να δώσει περισσότερες πληροφορίες για την προέλευση του φορτίου.

Οι τρεις τύποι αμφορέων παρέχουν ενδείξεις, όχι ολοκληρωμένο δρομολόγιο.

Για να ανασυνθέσουν μια πιθανή πορεία, οι αρχαιολόγοι θα χρειαστεί να εξετάσουν:

  • την ακριβή αναλογία κάθε τύπου αμφορέα,
  • τη θέση τους μέσα στο φορτίο,
  • τη χρονολόγησή τους,
  • τον πηλό και τα εργαστήρια παραγωγής,
  • τυχόν σφραγίδες ή επιγραφές,
  • άλλα αντικείμενα του πλοίου.

Το ναυάγιο της Περιστέρας μάς δείχνει τι μπορεί να αποκαλύψει ένα φορτίο

Ένα χρήσιμο παράλληλο παράδειγμα είναι το περίφημο ναυάγιο της Περιστέρας στις Βόρειες Σποράδες.

Το πλοίο εκεί βυθίστηκε περίπου μεταξύ 425 και 400 π.Χ., δηλαδή σε παρόμοιο χρονικό πλαίσιο με το νέο ναυάγιο της Άνδρου.

Στον βυθό διατηρήθηκαν χιλιάδες εμπορικοί αμφορείς, κυρίως από τη Μένδη και την Πεπάρηθο.

Η μελέτη του φορτίου επέτρεψε στους αρχαιολόγους να διατυπώσουν υποθέσεις για το δρομολόγιο του πλοίου και για τη διακίνηση κρασιού και κεραμικών προϊόντων στο βόρειο Αιγαίο.

Σήμερα η Περιστέρα αποτελεί τον πρώτο επισκέψιμο ενάλιο αρχαιολογικό χώρο της Ελλάδας για δύτες.

Πόσο μεγάλο ήταν το πλοίο της Άνδρου;

Δεν γνωρίζουμε ακόμη τις πραγματικές διαστάσεις του.

Η ποσότητα των αμφορέων προσφέρει μια πρώτη εικόνα σημαντικού εμπορικού φορτίου, αλλά δεν επιτρέπει ασφαλή υπολογισμό του μήκους ή της χωρητικότητας του σκάφους.

Χρειάζεται πρώτα να διαπιστωθεί αν έχει καταγραφεί ολόκληρο το φορτίο και αν σώζονται τμήματα του ξύλινου κύτους κάτω από τους αμφορείς ή τα θαλάσσια ιζήματα.

Στα αρχαία ναυάγια, το ξύλο συχνά εξαφανίζεται σε μεγάλο βαθμό, ενώ τα κεραμικά επιβιώνουν για χιλιάδες χρόνια.

Γιατί οι αμφορείς σώζονται ενώ το πλοίο εξαφανίζεται;

Ο ψημένος πηλός είναι εξαιρετικά ανθεκτικό υλικό.

Μπορεί να παραμείνει στον βυθό για χιλιάδες χρόνια, ακόμη και αν σπάσει σε κομμάτια.

Το ξύλο αντιθέτως μπορεί να καταστραφεί από θαλάσσιους οργανισμούς, χημικές διεργασίες και μηχανική διάβρωση.

Μερικές φορές όμως τμήματα του κύτους που καλύφθηκαν γρήγορα από ίζημα διατηρούνται σε αναερόβιες συνθήκες.

Αν συμβαίνει αυτό στην Άνδρο, μια μελλοντική ανασκαφή θα μπορούσε να δώσει πληροφορίες ακόμη και για τη ναυπηγική τεχνολογία του πλοίου.

Τι μπορεί να μας πει η άγκυρα;

Το τμήμα μολύβδινου στύπου άγκυρας δεν είναι εντυπωσιακό με την πρώτη ματιά όσο εκατοντάδες αμφορείς.

Για την αρχαιολογία όμως είναι σημαντικό.

Μπορεί να βοηθήσει στη μελέτη του εξοπλισμού του πλοίου, της χρονολόγησης και των τεχνικών αγκυροβολίας.

Σε συνδυασμό με άλλα τμήματα που ίσως εντοπιστούν αργότερα, μπορεί να προσφέρει στοιχεία για το μέγεθος και τον τρόπο λειτουργίας του σκάφους.

Και οι πέτρες στον βυθό γιατί ενδιαφέρουν;

Οι λίθοι που καταγράφηκαν ενδέχεται να αποτελούσαν έρμα.

Το έρμα τοποθετούνταν χαμηλά στο πλοίο ώστε να αυξάνει την ευστάθειά του.

Η σωστή κατανομή βάρους ήταν κρίσιμη σε ένα ξύλινο ιστιοφόρο που μετέφερε εκατοντάδες βαρείς αμφορείς.

Αν επιβεβαιωθεί ότι οι συγκεκριμένες πέτρες ανήκαν στο έρμα, ακόμη και η γεωλογική τους προέλευση μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη.

Θεωρητικά, ένα πέτρωμα μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδεθεί με συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και να δώσει πρόσθετες ενδείξεις για προηγούμενους σταθμούς του πλοίου.

Πώς βυθίστηκε;

Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής απάντηση.

Θα μπορούσε να ήταν κακοκαιρία, τεχνικό πρόβλημα, μετατόπιση φορτίου, σύγκρουση ή κάποιος άλλος λόγος.

Οποιαδήποτε συγκεκριμένη αιτία σε αυτή τη φάση θα ήταν απλή εικασία.

Η θέση του φορτίου, η κατανομή των αμφορέων, η παρουσία ή όχι τμημάτων του κύτους και η μορφολογία του βυθού μπορεί μελλοντικά να βοηθήσουν τους αρχαιολόγους να καταλάβουν τι συνέβη στις τελευταίες στιγμές του πλοίου.

Πόσοι άνθρωποι ταξίδευαν πάνω του;

Ούτε αυτό είναι ακόμη γνωστό.

Τα κλασικά εμπορικά πλοία λειτουργούσαν συνήθως με πολύ μικρότερα πληρώματα από όσα θα περίμενε ένας σύγχρονος άνθρωπος βλέποντας το μέγεθος ενός φορτίου.

Όμως χωρίς να γνωρίζουμε το μέγεθος και τον τύπο του συγκεκριμένου πλοίου, δεν μπορεί να γίνει αξιόπιστη εκτίμηση.

Αν βρεθούν προσωπικά αντικείμενα, μαγειρικά σκεύη ή εξοπλισμός πληρώματος, μπορεί να έχουμε κάποτε καλύτερη εικόνα της καθημερινής ζωής πάνω στο πλοίο.

Το Αιγαίο ήταν ένας αρχαίος εμπορικός αυτοκινητόδρομος

Σήμερα τα ελληνικά νησιά συχνά αντιμετωπίζονται ως απομονωμένες μονάδες.

Στην αρχαιότητα όμως η θάλασσα λειτουργούσε σε μεγάλο βαθμό ως σύνδεσμος.

Ένα πλοίο μπορούσε να μεταφέρει προϊόντα από τη Χαλκιδική προς τις Σποράδες, τις Κυκλάδες, την Αττική, τα μικρασιατικά παράλια ή ακόμη μακρύτερα.

Οι αμφορείς που βρίσκονται σήμερα σε ανασκαφές από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την ανατολική Μεσόγειο αποδεικνύουν πόσο μακριά ταξίδευαν ελληνικά προϊόντα.

Το κρασί ήταν σημαντικό εμπορικό προϊόν

Το κρασί δεν ήταν απλώς καθημερινό ποτό στην αρχαία Ελλάδα.

Ήταν σημαντικό προϊόν γεωργικής παραγωγής, εξαγωγών και κοινωνικής ζωής.

Ορισμένες περιοχές είχαν δημιουργήσει φήμη για συγκεκριμένα κρασιά, όπως συμβαίνει σήμερα με γνωστές αμπελουργικές ζώνες.

Η Μένδη και η Πεπάρηθος ήταν δύο τέτοιες περιοχές.

Η διάδοση των χαρακτηριστικών αμφορέων τους σε διαφορετικούς τόπους λειτουργεί περίπου σαν αρχαιολογικός χάρτης των εξαγωγών τους.

Οι αμφορείς ήταν και μια μορφή «εμπορικής ταυτότητας»

Οι διαφορετικές πόλεις και περιοχές ανέπτυξαν χαρακτηριστικές μορφές αγγείων.

Για τον σημερινό αρχαιολόγο αυτές οι διαφορές λειτουργούν σαν πληροφορίες προέλευσης.

Σε ορισμένες περιόδους υπάρχουν επίσης σφραγίσματα στις λαβές, ονόματα ή σύμβολα.

Δεν πρέπει να τα φανταστούμε ακριβώς σαν σύγχρονες ετικέτες προϊόντος, αλλά το αποτέλεσμα για τη σημερινή έρευνα είναι παρόμοιο: παρέχουν πληροφορίες για την παραγωγή, τη διοίκηση και τη διακίνηση.

Γιατί ένα ναυάγιο μπορεί να είναι καλύτερο από μια αποθήκη;

Σε μια αρχαία πόλη τα αντικείμενα συσσωρεύονται επί δεκαετίες ή αιώνες.

Σε ένα ναυάγιο όμως έχουμε κάτι διαφορετικό.

Όλα όσα βυθίστηκαν μαζί βρίσκονταν πάνω στο ίδιο πλοίο σε μια συγκεκριμένη στιγμή.

Το ναυάγιο λειτουργεί επομένως σαν μια παγωμένη χρονική στιγμή.

Το φορτίο, τα εργαλεία, τα προσωπικά αντικείμενα και ο εξοπλισμός του πλοίου αποτελούν ένα κλειστό αρχαιολογικό σύνολο.

Αυτό είναι που κάνει τα αρχαία ναυάγια εξαιρετικά πολύτιμα για την ιστορική έρευνα.

Γιατί δεν ανελκύονται όλοι οι αμφορείς;

Η σύγχρονη ενάλια αρχαιολογία δεν έχει ως στόχο να αδειάσει έναν αρχαιολογικό χώρο και να μεταφέρει όλα τα αντικείμενα σε μουσείο.

Η ανέλκυση ενός αντικειμένου δημιουργεί αμέσως ανάγκες:

  • συντήρησης,
  • αφαλάτωσης,
  • αποθήκευσης,
  • τεκμηρίωσης,
  • μακροχρόνιας προστασίας.

Γι' αυτό κατά την πρώτη έρευνα στην Άνδρο ανελκύστηκε μόνο ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από κάθε τύπο αμφορέα.

Το μεγαλύτερο μέρος του αρχαιολογικού συνόλου παραμένει στη θέση του.

Ο βυθός είναι και αρχαιολογικό αρχείο

Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικά πλούσια ενάλια πολιτιστική κληρονομιά λόγω της γεωγραφίας της και της συνεχούς ναυσιπλοΐας επί χιλιάδες χρόνια.

Το Υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει ότι τα αρχαία, βυζαντινά και νεότερα ναυάγια αποτελούν σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της χώρας.

Στις 21 Αυγούστου 2026, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Υποβρύχια Πολιτιστική Κληρονομιά, το Υπουργείο παρουσίασε τη στρατηγική για την προστασία και ανάδειξη τέτοιων χώρων.

Η σχετική ενημέρωση είναι διαθέσιμη στην επίσημη ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Θα μπορούσε το ναυάγιο της Άνδρου να γίνει κάποτε επισκέψιμο;

Είναι πολύ νωρίς για κάτι τέτοιο.

Πρέπει πρώτα να γίνει συστηματική επιστημονική μελέτη, να αξιολογηθεί η κατάσταση διατήρησης και να αποφασιστεί ο κατάλληλος τρόπος προστασίας του.

Η Ελλάδα έχει ήδη δημιουργήσει επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, με πιο γνωστό παράδειγμα την Περιστέρα Αλοννήσου.

Αυτό αποδεικνύει ότι υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις ένα ναυάγιο μπορεί να προστατεύεται και παράλληλα να γίνεται προσβάσιμο σε δύτες.

Δεν υπάρχει όμως αυτή τη στιγμή αντίστοιχη ανακοίνωση για την Άνδρο.

Τι περιμένουν τώρα οι αρχαιολόγοι;

Η επόμενη φάση μπορεί να δώσει απαντήσεις σε πολλά από τα ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν:

  • η ακριβέστερη χαρτογράφηση του φορτίου,
  • η πραγματική ποσότητα κάθε τύπου αμφορέα,
  • οι αναλύσεις του πηλού,
  • τυχόν οργανικά κατάλοιπα στο εσωτερικό των αγγείων,
  • η αναζήτηση σφραγίδων και επιγραφών,
  • η πιθανή διατήρηση του ξύλινου κύτους,
  • η μελέτη της άγκυρας και του έρματος.

Κάθε τέτοιο στοιχείο μπορεί να προσθέσει ένα κομμάτι στην ιστορία του τελευταίου ταξιδιού.

Το σημαντικότερο ίσως δεν είναι το πλοίο αλλά το δίκτυο

Το ναυάγιο της Άνδρου είναι η ιστορία ενός πλοίου που δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του.

Για τους ιστορικούς όμως αποτελεί κάτι μεγαλύτερο.

Οι διαφορετικοί αμφορείς δείχνουν ανθρώπους που παρήγαγαν προϊόντα σε διαφορετικές περιοχές, εμπόρους που τα συγκέντρωναν, λιμάνια που τα διακινούσαν και ναυτικούς που τα μετέφεραν εκατοντάδες χιλιόμετρα.

Πίσω από κάθε αμφορέα υπήρχε ένα ολόκληρο οικονομικό δίκτυο.

Το συμπέρασμα

Ένα αρχαίο ναυάγιο δεν είναι απλώς μια συλλογή παλιών αντικειμένων στον βυθό.

Είναι ένα στιγμιότυπο οικονομίας, τεχνολογίας και ανθρώπινης δραστηριότητας.

Στην περίπτωση της Άνδρου, οι περίπου 600–650 αμφορείς τοποθετούν το πλοίο στα τέλη του 5ου με τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. και συνδέουν το εύρημα με σημαντικά κέντρα παραγωγής και εμπορίου του Αιγαίου.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη το λιμάνι από το οποίο ξεκίνησε, τον τελικό του προορισμό, το ακριβές περιεχόμενο όλων των αμφορέων ή την αιτία που το έστειλε στον βυθό.

Ακριβώς όμως αυτά τα αναπάντητα ερωτήματα κάνουν την ανακάλυψη τόσο σημαντική.

Για περίπου 2.400 χρόνια το φορτίο παρέμενε ακίνητο κάτω από το Αιγαίο. Τώρα μπορεί να μας βοηθήσει να ξανασχεδιάσουμε πάνω στον χάρτη τους θαλάσσιους δρόμους που ένωναν τις πόλεις, τα νησιά και τις αγορές της Κλασικής Ελλάδας.

Σημείωση: Η έρευνα του ναυαγίου βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο. Η ακριβής προέλευση του πλοίου, το δρομολόγιο, η αιτία βύθισης και το περιεχόμενο των αμφορέων δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί οριστικά. Νεότερες αρχαιολογικές και εργαστηριακές αναλύσεις μπορεί να τροποποιήσουν ή να συμπληρώσουν την αρχική εικόνα.

Πηγές και χρόνος ενημέρωσης

Το άρθρο ενημερώθηκε στις 28 Αυγούστου 2026 και βασίζεται στην επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού για το ναυάγιο της Άνδρου, σε στοιχεία της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων για εμπορικούς αμφορείς και το ναυάγιο της Περιστέρας, καθώς και σε επιστημονικές πληροφορίες για τη χρήση των αμφορέων στο αρχαίο εμπόριο.

Πομπηία: Η μέρα που ο Βεζούβιος σταμάτησε τον χρόνο | Pompeii and the Vesuvius Mystery

-

Pompeii and the Vesuvius Mystery

Η Πομπηία είναι ίσως το πιο συγκλονιστικό παράδειγμα μιας πόλης που καταστράφηκε μέσα σε λίγες ώρες, αλλά ακριβώς εξαιτίας της καταστροφής της διατηρήθηκε για σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια. Το 79 μ.Χ. ο Βεζούβιος εξερράγη και σκέπασε την αρχαία ρωμαϊκή πόλη με ελαφρόπετρα, τέφρα και ηφαιστειακά υλικά.

Σπίτια, δρόμοι, καταστήματα, τοιχογραφίες, αντικείμενα καθημερινής ζωής και τα ίχνη των ανθρώπων που έζησαν εκεί διατηρήθηκαν σε βαθμό που δύσκολα συναντάται σε άλλο αρχαιολογικό χώρο.

Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που ακόμη και σήμερα δεν έχει απαντηθεί οριστικά: η καταστροφή της Πομπηίας συνέβη πράγματι στις 24 Αυγούστου του 79 μ.Χ. ή αργότερα, μέσα στο φθινόπωρο;

Η Πομπηία πριν από την καταστροφή

Πριν από την έκρηξη του Βεζούβιου, η Πομπηία ήταν μια ζωντανή ρωμαϊκή πόλη κοντά στον κόλπο της Νάπολης.

Οι δρόμοι της είχαν καταστήματα, εργαστήρια, φούρνους, ταβέρνες, λουτρά, κατοικίες, ναούς και δημόσια κτίρια. Οι πλουσιότεροι κάτοικοι διέθεταν εντυπωσιακές επαύλεις με τοιχογραφίες, κήπους και ψηφιδωτά.

Η πόλη διέθετε ακόμη θέατρα και αμφιθέατρο, ενώ τα αρχαιολογικά ευρήματα προσφέρουν σήμερα μια εξαιρετικά λεπτομερή εικόνα της καθημερινής ζωής στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Ο σεισμός που είχε προηγηθεί

Η περιοχή δεν ήταν άγνωστη στις φυσικές καταστροφές.

Το 62 μ.Χ. ένας ισχυρός σεισμός προκάλεσε σοβαρές ζημιές στην Πομπηία και σε άλλες πόλεις γύρω από τον Βεζούβιο.

Όταν συνέβη η μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη το 79 μ.Χ., ορισμένα κτίρια εξακολουθούσαν να επισκευάζονται.

Οι κάτοικοι γνώριζαν τους σεισμούς. Αυτό που δεν μπορούσαν να γνωρίζουν ήταν τι επρόκειτο να ακολουθήσει.

Η στιγμή που ξύπνησε ο Βεζούβιος

Η έκρηξη άρχισε με τεράστιες ποσότητες ηφαιστειακών υλικών να εκτοξεύονται στην ατμόσφαιρα.

Ελαφρόπετρα και θραύσματα άρχισαν να πέφτουν πάνω στην Πομπηία. Σταδιακά οι δρόμοι καλύφθηκαν και οι στέγες των κτιρίων άρχισαν να δέχονται τεράστιο βάρος.

Κάποιοι κάτοικοι προσπάθησαν να φύγουν. Άλλοι θεώρησαν ασφαλέστερο να παραμείνουν μέσα στα σπίτια τους.

Η επιλογή ήταν τρομακτικά δύσκολη: έξω έπεφταν ηφαιστειακά υλικά, ενώ μέσα στα κτίρια υπήρχε ο κίνδυνος κατάρρευσης.

Οι πυροκλαστικές ροές

Η πιο καταστροφική φάση δεν ήταν μόνο η βροχή από τέφρα και ελαφρόπετρα.

Κατά τις επόμενες φάσεις της έκρηξης, υπέρθερμα νέφη αερίων, τέφρας και ηφαιστειακών υλικών κινήθηκαν με μεγάλη ταχύτητα προς την περιοχή.

Οι πυροκλαστικές ροές εισχώρησαν στην πόλη και έγιναν θανατηφόρες για όσους είχαν παραμείνει εκεί.

Όταν η ηφαιστειακή δραστηριότητα υποχώρησε, η Πομπηία είχε εξαφανιστεί κάτω από παχιά στρώματα ηφαιστειακών αποθέσεων.

Η μαρτυρία του Πλίνιου του Νεότερου

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που διαθέτουμε για την έκρηξη προέρχεται από τον Πλίνιο τον Νεότερο.

Χρόνια μετά την καταστροφή έγραψε επιστολές προς τον ιστορικό Τάκιτο, περιγράφοντας όσα είχε παρατηρήσει από το Μισήνο, στην απέναντι πλευρά του κόλπου.

Ο Πλίνιος περιέγραψε ένα τεράστιο σύννεφο που υψωνόταν στον ουρανό από την περιοχή του Βεζούβιου.

Ο θείος του, Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, φυσιοδίφης και διοικητής του ρωμαϊκού στόλου, αποφάσισε να πλησιάσει με πλοία.

Η αποστολή εξελίχθηκε και σε προσπάθεια παροχής βοήθειας σε ανθρώπους που κινδύνευαν.

Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος πέθανε κατά τη διάρκεια της καταστροφής.

Ήταν πράγματι 24 Αυγούστου;

Για πολλές δεκαετίες η ημερομηνία που επικράτησε στα ιστορικά βιβλία ήταν η 24η Αυγούστου του 79 μ.Χ.

Η ημερομηνία συνδέεται με τη χειρόγραφη παράδοση των επιστολών του Πλίνιου του Νεότερου.

Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις όμως δημιούργησαν αμφιβολίες.

Στην Πομπηία έχουν βρεθεί ενδείξεις που οδήγησαν αρκετούς ερευνητές στην υπόθεση ότι η καταστροφή συνέβη αργότερα μέσα στο έτος.

Η επιγραφή που άλλαξε τη συζήτηση

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήρθε στο φως στις ανασκαφές της Regio V.

Σε τοίχο ενός σπιτιού εντοπίστηκε μια επιγραφή γραμμένη με κάρβουνο, η οποία χρονολογείται στις 17 Οκτωβρίου.

Η σημασία της είναι μεγάλη επειδή το κάρβουνο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο υλικό και θεωρείται δύσκολο να είχε παραμείνει ανέπαφο στον τοίχο για πολλούς μήνες.

Το εύρημα ενίσχυσε σημαντικά την υπόθεση ότι η έκρηξη μπορεί να συνέβη μετά τις 17 Οκτωβρίου και όχι στις 24 Αυγούστου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει λυθεί οριστικά το ζήτημα.

Η ακριβής ημερομηνία της καταστροφής εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.

Τι άλλο δείχνει προς το φθινόπωρο;

Στη συζήτηση έχουν χρησιμοποιηθεί και άλλα αρχαιολογικά στοιχεία, όπως εποχιακά προϊόντα, τρόφιμα, ενδυμασία και αντικείμενα που βρέθηκαν μέσα στην πόλη.

Κανένα μεμονωμένο εύρημα δεν αρκεί από μόνο του για να δώσει οριστική απάντηση.

Όταν όμως διαφορετικές ενδείξεις εξετάζονται μαζί, δημιουργείται μια ισχυρή υπόθεση ότι η καταστροφή ίσως συνέβη αργότερα από την παραδοσιακή ημερομηνία.

Μια πόλη που έμεινε παγωμένη στον χρόνο

Η καταστροφή δημιούργησε ένα αρχαιολογικό παράδοξο.

Ο ίδιος μηχανισμός που εξαφάνισε την Πομπηία βοήθησε στη διατήρησή της.

Κάτω από τα στρώματα ηφαιστειακών υλικών παρέμειναν δρόμοι, κτίρια, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, μαγειρικά σκεύη, αμφορείς, εργαλεία και επιγραφές.

Ακόμη και προεκλογικά μηνύματα και καθημερινά γκράφιτι στους τοίχους επέζησαν.

Η UNESCO χαρακτηρίζει την Πομπηία εξαιρετικά σημαντική επειδή προσφέρει μια μοναδικά ολοκληρωμένη εικόνα μιας αρχαίας ρωμαϊκής πόλης.

Τα περίφημα «σώματα» της Πομπηίας

Οι ανθρώπινες μορφές που βλέπουμε σήμερα στις φωτογραφίες από την Πομπηία συχνά δημιουργούν μια λανθασμένη εντύπωση.

Δεν πρόκειται για ανθρώπινα σώματα που μετατράπηκαν σε πέτρα.

Μετά τον θάνατο και την αποσύνθεση των θυμάτων, μέσα στη στερεοποιημένη ηφαιστειακή τέφρα παρέμειναν κενά με το σχήμα των σωμάτων τους.

Το 1863 ο αρχαιολόγος Giuseppe Fiorelli τελειοποίησε μια τεχνική κατά την οποία υγρός γύψος διοχετευόταν μέσα σε αυτά τα κενά.

Όταν ο γύψος στερεοποιούνταν και το χώμα αφαιρούνταν, εμφανιζόταν το περίγραμμα του ανθρώπου όπως είχε αποτυπωθεί στην τέφρα.

Έτσι δημιουργήθηκαν τα περίφημα εκμαγεία της Πομπηίας.

Περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι έχουν βρεθεί

Σύμφωνα με το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας, κατά τις ανασκαφές έχουν εντοπιστεί κατάλοιπα περισσότερων από χίλια θύματα της έκρηξης.

Δεν ήταν δυνατό να δημιουργηθούν εκμαγεία για όλους.

Από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα έχουν κατασκευαστεί λίγο περισσότερα από εκατό εκμαγεία.

Οι μορφές αυτές αποτελούν ίσως το πιο άμεσο και ανθρώπινο τεκμήριο της καταστροφής.

Πόσο μεγάλη είναι η Πομπηία;

Η αρχαία πόλη καταλαμβάνει συνολική έκταση περίπου 66 εκταρίων.

Περίπου 44 εκτάρια έχουν ανασκαφεί, αποκαλύπτοντας ένα τεράστιο τμήμα του πολεοδομικού ιστού.

Παρόλα αυτά, η έρευνα συνεχίζεται.

Αυτό σημαίνει ότι κάτω από το έδαφος εξακολουθούν να υπάρχουν περιοχές που μπορεί να κρύβουν σπίτια, αντικείμενα, επιγραφές και πληροφορίες ικανές να αλλάξουν όσα γνωρίζουμε για την τελευταία περίοδο ζωής της πόλης.

Γιατί η Πομπηία είναι τόσο σημαντική για την Ιστορία;

Οι περισσότερες αρχαίες πόλεις άλλαζαν συνεχώς μέσα στους αιώνες.

Παλιότερα κτίρια γκρεμίζονταν, νέα κατασκευάζονταν και αντικείμενα χάνονταν ή επαναχρησιμοποιούνταν.

Στην Πομπηία όμως η ζωή σταμάτησε απότομα.

Αυτό επέτρεψε στους αρχαιολόγους να μελετήσουν την πόλη σχεδόν σαν ένα στιγμιότυπο της ρωμαϊκής καθημερινότητας.

Μπορούμε να δούμε πού έτρωγαν, πού αγόραζαν τρόφιμα, πώς ήταν τα σπίτια τους, πώς διασκέδαζαν, πώς διακοσμούσαν τους χώρους τους και ακόμη τι έγραφαν στους τοίχους.

Η Πομπηία συνεχίζει να αποκαλύπτει μυστικά

Η ανασκαφή της Πομπηίας δεν είναι μια ιστορία που τελείωσε τον 19ο ή τον 20ό αιώνα.

Νέες έρευνες εξακολουθούν να φέρνουν στο φως δωμάτια, τοιχογραφίες, αντικείμενα και στοιχεία για τους ανθρώπους που ζούσαν στην πόλη.

Κάθε νέα ανακάλυψη μπορεί να απαντήσει σε ένα παλιό ερώτημα.

Ή, όπως συνέβη με την επιγραφή της 17ης Οκτωβρίου, να δημιουργήσει ένα καινούργιο.

Τελικά, πότε καταστράφηκε η Πομπηία;

Η ασφαλής απάντηση είναι ότι η Πομπηία καταστράφηκε από την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.

Η παραδοσιακή ημερομηνία είναι η 24η Αυγούστου.

Ωστόσο, η επιγραφή της 17ης Οκτωβρίου και άλλα αρχαιολογικά δεδομένα έχουν ενισχύσει την πιθανότητα η έκρηξη να συνέβη αργότερα το φθινόπωρο.

Γι' αυτό σήμερα είναι προτιμότερο να μην παρουσιάζεται η 24η Αυγούστου ως απόλυτα βέβαιη ημερομηνία.

Το συμπέρασμα

Η Πομπηία είναι κάτι περισσότερο από ένας εντυπωσιακός αρχαιολογικός χώρος.

Είναι μια ολόκληρη κοινωνία που διατηρήθηκε με τρόπο που κανείς από τους ανθρώπους της δεν θα μπορούσε να φανταστεί.

Τα σπίτια, οι δρόμοι, τα καταστήματα, τα αντικείμενα και τα ίχνη των θυμάτων μάς επιτρέπουν να πλησιάσουμε την καθημερινότητα της αρχαίας Ρώμης με μοναδική λεπτομέρεια.

Ο Βεζούβιος κατέστρεψε την Πομπηία. Ταυτόχρονα όμως τη διατήρησε για την Ιστορία.

Και σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, η πόλη εξακολουθεί να μας θυμίζει ότι ακόμη και γεγονότα που θεωρούμε γνωστά μπορούν να αλλάξουν όταν ένα μικρό κομμάτι κάρβουνου πάνω σε έναν αρχαίο τοίχο έρθει ξανά στο φως.

Σημείωση ιστορικής ακρίβειας: Η έκρηξη του Βεζούβιου τοποθετείται με βεβαιότητα στο 79 μ.Χ., όμως η ακριβής ημερομηνία παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Η παραδοσιακή ημερομηνία της 24ης Αυγούστου συνυπάρχει πλέον με σημαντικά αρχαιολογικά στοιχεία που υποστηρίζουν μεταγενέστερη φθινοπωρινή ημερομηνία.

Πηγές και χρόνος ενημέρωσης

Το άρθρο ενημερώθηκε στις 24 Αυγούστου 2026 και βασίζεται σε στοιχεία του Archaeological Park of Pompeii και της UNESCO σχετικά με την έκρηξη του 79 μ.Χ., την ακριβή ημερομηνία της καταστροφής, την επιγραφή της 17ης Οκτωβρίου, τα εκμαγεία των θυμάτων και την έκταση της ανασκαμμένης πόλης.

Τα αρχαία της Ελλάδος κατά την διάρκεια του πολέμου 1940-1944

-
Επί έξι μήνες πριν από την εισβολή των Γερμανών μια ομάδα από εργάτες και αρχαιολόγους έσκαβε τα δάπεδα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου για να θάψει εκεί ό,τι πολυτιμότερο έχει η Αθήνα: τους κούρους και τις ληκύθους της.

Από την προετοιμασία απόκρυψης των επιτύμβιων γλυπτών του Μουσείου. (Φωτογραφικό Αρχείο Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου).

 Την Κυριακή 27 Απριλίου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής κατέλαβαν την Αθήνα. Την επομένη, νωρίς το πρωί, οι Γερμανοί αξιωματικοί που ανέβηκαν με φόρα τα μαρμάρινα σκαλιά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου διαπίστωσαν με έκπληξη ότι παραλάμβαναν ένα κτίριο άδειο. Δεν βρήκαν πουθενά ούτε ίχνος από τα χιλιάδες πολύτιμα εκθέματα που κοσμούσαν το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας τα προηγούμενα εξήντα χρόνια της λειτουργίας του. Αντί για αγάλματα, στέκονταν μπροστά τους παγωμένοι και ανέκφραστοι οι λιγοστοί αρχαιολόγοι και οι φύλακες που είχαν βάρδια εκείνη την ώρα. Στις επίμονες ερωτήσεις τους, εκείνοι απάντησαν σιβυλλικά, ότι τα αρχαία είναι εκεί όπου όλοι γνωρίζουν, κάτω από τη γη. Και είναι αλήθεια ότι τα αρχαία είχαν μόλις επιστρέψει ξανά στο χώμα, δηλαδή στη μοναδική κιβωτό του κόσμου στην οποία θα μπορούσαν να παραμείνουν ασφαλή. Η εύθραυστη ευρωπαϊκή τάξη του Μεσοπολέμου ήταν αισθητή στις ελληνικές κυβερνήσεις πολύ καιρό πριν από την κήρυξη του πολέμου. Από το 1937 η κυβέρνηση Μεταξά είχε ξεκινήσει αλληλογραφία με τη Διεύθυνση Αρχαιοτήτων του υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας, προκειμένου να εκπονηθεί από κοινού ένα πλήρες σχέδιο διαφύλαξης των αρχαίων από τις αεροπορικές επιδρομές και από το ενδεχόμενο των οδομαχιών εντός των πόλεων.

 Στην επίμονη απαίτηση του κράτους να συνταχθούν κατάλογοι και να ταξινομηθούν τα αρχαία σε κατηγορίες με βάση τη σπουδαιότητά τους οι αρχαιολόγοι της Υπηρεσίας υποστήριζαν σταθερά ότι δεν υπήρχε δυνατότητα επιλογής και ότι όλα τα αρχαία (εκτεθειμένα και αποθηκευμένα) έπρεπε να διασωθούν σε περίπτωση πολέμου. Μάλιστα, ο Νικόλαος Κυπαρίσσης, Έφορος Αρχαιοτήτων Αθηνών (Αττικής και Μεγαρίδος εκτός Πειραιώς), σε εμπιστευτική του έκθεση προς το υπουργείο στις 11 Αυγούστου 1937 αναφέρει ότι, αντί να δαπανηθούν μεγάλα ποσά για την κατασκευή καταφυγίων για ορισμένα από τα αρχαία, θα ήταν προτιμότερο να μεταφερθούν σε νέους χώρους φύλαξης, ασφαλείς από φωτιά και βομβιστικές επιθέσεις, σε κηρυγμένες «αρχαιολογικές πόλεις», οι οποίες με διεθνείς συμβάσεις θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ιερές και απαραβίαστες. Και υπέδειξε την περιοχή της Ακρόπολης ως μία από αυτές. Ωστόσο, η πραγματικότητα διέλυσε τις ελπίδες και τις λιγοστές αμφιβολίες για το επερχόμενο κακό. Οι προετοιμασίες για την αντιμετώπιση του κινδύνου των καταστροφών εντείνονταν με την πάροδο του χρόνου.

 Στις 18 Ιουνίου 1940 ο υφυπουργός Παιδείας Ν. Σπέντζας ανακοίνωσε με εμπιστευτικό του έγγραφο ότι «Από σήμερον απαγορεύομεν την χορήγησιν κανονικών αδειών, κατόπιν αποφάσεως του Υπουργικού Συμβουλίου». Με την κήρυξη του πολέμου τέσσερις μήνες μετά, η Αρχαιολογική Υπηρεσία αντέδρασε αστραπιαία. Με έγγραφό της στις 11 Νοεμβρίου 1940 που απεστάλη σε όλες τις τοπικές διευθύνσεις, εξέδωσε ειδικές τεχνικές οδηγίες «διά την προστασίαν των αρχαίων των διαφόρων μουσείων από τους εναερίους κινδύνους». Σε αυτές προβλέπονταν δύο τρόποι ασφάλισης των ογκωδών και μη μετακινήσιμων εκθεμάτων. Ο πρώτος ήταν «διά της περικαλύψεως του αγάλματος διά γαιοσάκκων, αφ' ου προηγουμένως τούτο περιβληθή δι' ενός ξυλίνου ικριώματος επενδεδυμένου διά σανίδων ως το υπόδειγμα» και ο δεύτερος, που προκρίθηκε ως αποτελεσματικότερος, με την κατάχωση των αγαλμάτων εντός του δαπέδου της αίθουσας ή στην αυλή του μουσείου ή σε περιφραγμένες αυλές και υπόγεια δημόσιων ιδρυμάτων. Η μέθοδος της κατάχωσης, μάλιστα, δινόταν με κάθε λεπτομέρεια. Τα αγάλματα έπρεπε να αποτεθούν στον πυθμένα του ορύγματος που ήταν επενδεδυμένο με οπλισμένο σκυρόδεμα, σε οριζόντια θέση (σαν νεκρά σώματα σε τάφο), να καλυφθούν με αδρανή υλικά και το όρυγμα να σφραγιστεί με πλάκα τσιμέντου. Για τα χάλκινα και για τα πήλινα προβλεπόταν η φύλαξη εντός κιβωτίων επενδεδυμένων με κερόχαρτο ή πισσόχαρτο για τον φόβο της υγρασίας.

Η απόκρυψη του Κούρου του Σουνίου ΕΑΜ 2720 στο όρυγμα που είχε διανοιχθεί μπροστά από το βάθρο του. (Φωτογραφικό Αρχείο Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου).

 Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο σήμανε συναγερμός. Με υπουργική απόφαση συστάθηκε η Επιτροπή Απόκρυψης και Ασφάλισης των εκθεμάτων του, με επικεφαλής τρεις Αρεοπαγίτες και μέλη τον γραμματέα της Αρχαιολογικής Εταιρείας Γεώργιο Οικονόμο, τον προσωρινό διευθυντή του μουσείου Αναστάσιο Ορλάνδο, τον καθηγητή Σπυρίδωνα Μαρινάτο, τους εφόρους Γιάννη Μηλιάδη και Σέμνη Καρούζου, την επιμελήτρια Ιωάννα Κωνσταντίνου και ορισμένους μηχανικούς και αρχιτέκτονες του υπουργείου. Στην ομάδα προστέθηκαν και εθελοντές, όπως ο διευθυντής του Αυστριακού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Otto Walter, ο Βρετανός αρχαιολόγος Allan Wace και o ακαδημαϊκός Σπύρος Ιακωβίδης, που ήταν τότε πρωτοετής φοιτητής Αρχαιολογίας. «Πολύ πρωί, πριν να δύσει η σελήνη, συγκεντρώνονταν στο μουσείο όσοι είχαν αναλάβει την εργασία τούτη. Νύχτα έφευγαν το βράδυ για να πάνε στα σπίτια τους» γράφει χαρακτηριστικά η Σέμνη Καρούζου. Η φύλαξη των γλυπτών γινόταν ανάλογα με το μέγεθος και τη σημασία του καθενός. Τα μεγαλύτερα από αυτά παρατάσσονταν όρθια σε βαθιά ορύγματα που είχαν ανοιχτεί στα δάπεδα των βόρειων αιθουσών του μουσείου, το οποίο ήταν, άλλωστε, θεμελιωμένο πάνω στον μαλακό βράχο. Για την κάθοδο των αγαλμάτων στα ορύγματα χρησιμοποιήθηκαν αυτοσχέδιοι ξύλινοι γερανοί, τους οποίους χειρίζονταν αδιάκοπα οι τεχνίτες του μουσείου. Τα ορύγματα, που έμοιαζαν με πολυάνδρια, δηλαδή με ομαδικούς τάφους, συγκέντρωσαν ένα σαστισμένο πλήθος μορφών, σαν αυτό που εικονίζεται στην πιο πολύτιμη από τις φωτογραφίες του ομώνυμου αρχείου του μουσείου. Ανάμεσα στις μορφές των αγαλμάτων, που στέκονται αμήχανα στον νέο τους τάφο, βρίσκεται κι ένας από τους ανώνυμους πρωταγωνιστές του Έπους της Απόκρυψης. Ένας τεχνίτης του μουσείου που κοιτά αφηρημένα τον φακό. Κι έτσι όπως συμμερίζεται την αβέβαιη μοίρα των ημερών, καταλήγει να μην ξεχωρίζει από το πλήθος τριγύρω. «Αν καμιά ζημιά δεν έγινε στα μάρμαρα, παρόλες αυτές τις μετακινήσεις, οφείλεται τούτο κυριότατα στο ότι προϊστάμενος του συνεργείου των εργατών ήταν τότε, έως και στα πρώτα χρόνια ύστερ' από τον πόλεμο, ο παλαιός, έμπειρος και αφοσιωμένος γλύπτης των ελληνικών μουσείων Ανδρέας Παναγιωτάκης» αφηγείται η Σέμνη Καρούζου.

 «Τον Οκτώβριο του 1940, όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος, μόλις είχα εγγραφεί στο πανεπιστήμιο, πρωτοετής φοιτητής» θυμάται σε συνέντευξή του ο ακαδημαϊκός Σπύρος Ιακωβίδης. «Η απόκρυψη είχε ήδη αρχίσει κι εγώ προσέφερα την εθελοντική μου εργασία. Με έβαλαν σε μία από τις αποθήκες, όπου υπήρχαν τεράστια κασόνια. Η δουλειά μου ήταν να τυλίγω ταναγραίες σε παλιές εφημερίδες και με μεγάλη προσοχή να τις τοποθετώ στα κασόνια. Μετά, τη δουλειά συνέχιζε η ειδική επιτροπή που είχε συσταθεί. Όλοι δουλεύαμε ενάντια στον χρόνο, με τον φόβο της εισβολής των Γερμανών, και βέβαια με τεράστια προσοχή. Οι ταναγραίες τυλίγονταν εύκολα. Όμως τα αγγεία έσπαγαν ακόμα πιο εύκολα... Η δουλειά γινόταν στα υπόγεια του μουσείου. Τα αγάλματα τοποθετούνταν σαν άνθρωποι σε διαδήλωση. Στη συνέχεια χυνόταν πάνω τους άμμος που ξεχώριζε το ένα από το άλλο και τα σκέπαζε και από πάνω έπεφτε πλάκα τσιμέντο. Τα παράθυρα των υπόγειων χώρων τα φράζανε με τσουβάλια από άμμο. Με αυτό τον τρόπο δεν μπορούσαν να πάθουν τίποτε από αεροπορική επιδρομή». Τα ξύλινα κιβώτια με τα πήλινα αγγεία και τα ειδώλια, καθώς και με τα χάλκινα έργα, τοποθετούνταν στις ημιυπόγειες αποθήκες της επέκτασης του μουσείου, που είχε μόλις ολοκληρωθεί προς την οδό Μπουμπουλίνας. Μετά τη συμπλήρωση των χώρων, τα δωμάτια γεμίζονταν μέχρι την οροφή με στεγνή άμμο, προκειμένου να αντέξουν τη διάρρηξη της τσιμεντένιας πλάκας της οροφής τους από ενδεχόμενο βομβαρδισμό. Ένα στιγμιότυπο αυτής της εργασίας του εγκιβωτισμού αποτυπώθηκε σε μία ξεχωριστή φωτογραφία, τη μόνη που εικονίζει τους τεχνίτες του μουσείου σε μια στιγμή ανάπαυλας να κοιτούν ανέκφραστοι τον φακό, ανθρώπους που αναρωτιέται κανείς για την τύχη τους τους σκληρούς μήνες της αθηναϊκής Κατοχής. Η Σέμνη Καρούζου διέσωσε το όνομα ενός από αυτούς: «Σε όλη την εργασία του ξεριζώματος και του εγκιβωτισμού των αρχαίων της Συλλογής Αγγείων και Μικροτεχνημάτων πρωτοστατούσε ο μακαρίτης αρχιτεχνίτης Γεώργιος Κοντογιώργης, ένας από τους τεχνίτες που τόσα προσέφεραν και προσφέρουν στην ανάδειξη και την ασφάλεια των αρχαίων». Ταυτόχρονα με τα αρχαία εγκιβωτίστηκαν και οι πολύτιμοι κατάλογοι του μουσείου, δηλαδή τα βιβλία καταγραφής και τεκμηρίωσης των αρχαιοτήτων του. Τα κιβώτια αυτά παραδοθήκαν στον γενικό ταμία της Τράπεζας της Ελλάδος στις 29 Νοεμβρίου 1940. Στις 17 Απριλίου 1941, στο κεντρικό κατάστημα της ίδιας τράπεζας, υπογράφηκε το πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής των ξύλινων κιβωτίων με τα χρυσά και με τα άλλα πολύτιμα ευρήματα των Μυκηνών. Ήταν η πράξη του τέλους μιας εξάμηνης επιχείρησης που πέτυχε να ασφαλίσει τον αμύθητο πλούτο του μεγαλύτερου μουσείου της χώρας. «Η όψη του μουσείου τον Απρίλη του 1941, γυμνωμένου από όλο το περιεχόμενό του, ήταν μια εικόνα ερήμωσης. Οι τοίχοι γυμνοί, τα δάπεδα πολλών αιθουσών σκαμμένα, οι προθήκες άδειες». Ήταν η εικόνα που αντίκρισαν οι Γερμανοί αξιωματικοί το πρωί της Δευτέρας 28 Απριλίου. Της πρώτης μέρας της αθηναϊκής Κατοχής.

Ένα από τα ορύγματα με τα αμήχανα πλήθη των αγαλμάτων.

 Στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν το μουσείο δεν παρέμεινε έρημο. Καταλήφθηκε από δημόσιες υπηρεσίες. Στη μεγάλη Μυκηναία Αίθουσα στεγάστηκε η Κρατική Ορχήστρα. Σε ένα μεγάλο μέρος της δυτικής πλευράς, δεξιά από την είσοδο, εγκαταστάθηκε το Κεντρικό Ταχυδρομείο. Στις αίθουσες του πρώτου ορόφου επί της οδού Μπουμπουλίνας λειτούργησαν οι υπηρεσίες του υπουργείου Πρόνοιας, ενώ σε μια αίθουσα του παλαιού κτιρίου προς την οδό Τοσίτσα εγκαταστάθηκε μια ειδική Υγειονομική Υπηρεσία, απ' όπου «περνούσαν υποχρεωτικά δυστυχισμένες νέες γυναίκες, απόκληρες της κοινωνίας» όπως διασώζει η Σέμνη Καρούζου. Σε μια γωνιά του νέου κτιρίου έμεινε λιγοστός χώρος για τα γραφεία των υπαλλήλων του μουσείου, όπου συγκεντρώθηκε η άχρηστη πια σκευή του, το πλήθος των άδειων προθηκών, ορισμένοι πίνακες της Εθνικής Πινακοθήκης και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Σε ένα από τα υπόγεια της νέας πτέρυγας παρασκευαζόταν το συσσίτιο των φυλάκων και των αρχαιολογικών υπαλλήλων, με τα πυκνά ίχνη από τους καπνούς του να παραμένουν μέχρι σήμερα σε σημεία της οροφής. Παρά την απώλεια του χαρακτήρα του, το κτίριο παρέμεινε αλώβητο μέχρι το τέλος της Κατοχής. Ως τις «ημέρες του δεκεμβριανού εφιάλτη», όταν οι «πολυβολισμοί των αεροπλάνων» κατέκαψαν μέρος της ξύλινης στέγης του και ένα τμήμα του πρώτου ορόφου διαμορφώθηκε σε φυλακές των κρατουμένων. Ορισμένοι από τους διάτρητους από τις οβίδες τοίχους διατηρούνται ακόμα και σήμερα, μεταξύ των γραφείων όπου εργάζεται το προσωπικό του Μουσείου. Και παρά τη μακρά και επίπονη αποκατάσταση του κτιρίου και των εκθέσεών του τα μεταπολεμικά χρόνια, ήσαν πολλές οι κρυμμένες εκπλήξεις που έρχονταν σποραδικά στο φως. Ακόμα και η δεύτερη, εκ βάθρων ανακαίνισή του, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα, ήταν η αφορμή να ανακαλυφθούν και άλλα από τα καλά θαμμένα μυστικά του. Να ήταν, άραγε, τα τελευταία; Ζώντας και δουλεύοντας κανείς ανάμεσα σε αυτούς τους τοίχους, γνωρίζει πως δεν του επιτρέπεται να διατυπώνει τέτοιες εκφράσεις χρονικής βεβαιότητας.

Στιγμιότυπο από τον εγκιβωτισμό του αμφορέα Α 803.

 ΠΗΓΕΣ
www.lifo.gr

 Βενάρδου Ε., Μια απόκρυψη αλλιώτικη από τις άλλες. Επιχείρηση «Κρυμμένοι Θησαυροί».
Καλτσάς Ν., «Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», Αθήνα 2007, 20.
Καρούζου Σ., «Σύντομη Ιστορία του Εθνικού Μουσείου», στο Καρούζου Σ., Εθνικόν Αρχαιολογικόν Μουσείον, Συλλογή Γλυπτών, Περιγραφικός Κατάλογος, Αθήναι 1967, ια'-κ'.
Καρούζου Σ., «Το Εθνικό Μουσείο από το 1941», το Μουσείον 1 (2000), 5-14. (Πρόκειται για την εκ νέου δημοσίευση του κειμένου της Σ. Καρούζου, που περιλήφθηκε στα Πρακτικά του Α' Συνεδρίου του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Αθήνα 30 Μαρτίου-3 Απριλίου 1967, Αθήνα 1984, 52-63).
Νικολακέα Ν., «Η προστασία των αρχαιοτήτων κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο», στο Τσιποπούλου Μ. (επιμ.), «...Ανέφερα Εγγράφως», Θησαυροί του Ιστορικού Αρχείου της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, Αθήνα 2008, 57-59.
Πασχαλίδης Κ., «Η ίδρυση, η ιστορία και οι περιπέτειες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, 130 χρόνια λειτουργίας σε μία διάλεξη».
Πετράκος Β.Χ., «Τα αρχαία της Ελλάδος κατά τον πόλεμο 1940-1944», Ο Μέντωρ 31 (1994), 73-185.
Σάλτα Μ., «Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», στο Γαρουφαλής Δ.Ν., Κωνσταντινίδη-Συβρίδη Ε. (επιμ.), Η Αρχαιολογία στην Ελλάδα. Οι μεγαλύτερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 20ού αιώνα και οι θησαυροί των ελληνικών μουσείων, Αθήνα 2002, 116-119 (Σειρά: Ιστορία των Πολιτισμών Νο2, του περιοδικού «Corpus»)
Φλέσσα Β., Στα Άκρα, συνέντευξη με τον ακαδημαϊκό Σ. Ιακωβίδη στη Νέα Ελληνική Τηλεόραση (ημέρα προβολής: Παρασκευή 26/10/2012, ώρα: 23:00).
Χριστοπούλου Α., «Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και Νεότερη Ελλάδα. Παράλληλες Ιστορίες», «Αρχαιολογία & Τέχνες» 113 (Δεκέμβριος 2009), 5-10.

 Ο Κώστας Πασχαλίδης είναι Ιστορικός και Αρχαιολόγος, Επιμελητής Αρχαιοτήτων στην Προϊστορική Συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου

 Το είδαμε εδώ

Iστορική ανακάλυψη στην Πομπηία: Άθικτο «fast food» κάτω από τις στάχτες

-


Iστορική ανακάλυψη στην Πομπηία: Άθικτο «fast food» κάτω από τις στάχτες

Αρχαιολόγοι στην Πομπηία, την πόλη που θάφτηκε στη λάβα και την ηφαιστειακή τέφρα μετά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., ανακάλυψαν ένα ρωμαϊκό «φαστ φουντ», διακοσμημένο με ψηφιδωτά, το αντίστοιχο μιας σημερινής καντίνας με πρόχειρο φαγητό.

Το θερμοπωλείο, όπως το αποκαλούσαν, ανακαλύφθηκε σε έναν χώρο ανασκαφών που δεν είναι ανοιχτός για το κοινό ακόμη και παρουσιάστηκε σήμερα στα μέσα ενημέρωσης. Απομεινάρια φαγητού, ηλικίας 2.000 ετών, βρέθηκαν σε ορισμένα από τα πήλινα δοχεία τα οποία ο ιδιοκτήτης τοποθετούσε σε βαθιές, κυκλικές οπές, στον πάγκο του καταστήματος.

Το μπροστινό μέρος του πάγκου ήταν διακοσμημένο με ζωηρόχρωμες νωπογραφίες, ορισμένες από τις οποίες εικονίζουν ζώα –συστατικά του φαγητού– όπως μια κότα και δύο πάπιες, κρεμασμένες με το κεφάλι προς τα κάτω.

«Είναι ένα εκπληκτικό εύρημα. Είναι η πρώτη φορά που ανασκάπτουμε ένα ολόκληρο θερμοπωλείο», είπε ο Μάσιμο Οσάνα, ο διευθυντής του αρχαιολογικού πάρκου της Πομπηίας.

Οι αρχαιολόγοι βρήκαν επίσης ένα διακοσμημένο μπρούτζινο κύπελλο, κεραμικά δοχεία στα οποία μαγείρευαν σούπες και βραστά, αμφορείς, και άλλα δοχεία για τη φύλαξη του κρασιού.

Η Πομπηία, 23 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Νάπολης, ήταν μια ακμάζουσα πόλη 13.000 κατοίκων την εποχή που θάφτηκε κάτω από την ηφαιστειακή τέφρα.

«Οι πρώτες αναλύσεις μας δείχνουν ότι οι εικόνες στο μπροστινό μέρος του πάγκου εικονίζουν, τουλάχιστον εν μέρει, το είδος των φαγητών και των ποτών που πωλούνταν εδώ», εξήγησε η ανθρωπολόγος Βαλέρια Αμορέτι. Πρόσθεσε ότι στα δοχεία βρέθηκαν υπολείμματα χοιρινού, ψαριών, σαλιγκαριών και μοσχαριού, γεγονός που «μαρτυρά τη μεγάλη ποικιλία ζωικών προϊόντων που χρησιμοποιούσαν στην κουζίνα» τους οι Ρωμαίοι.

Μέχρι σήμερα έχουν αποκαλυφθεί τα δύο τρίτα της αρχαίας πόλης, η οποία ανακαλύφθηκε μόλις τον 16ο αιώνα. Οι οργανωμένες ανασκαφές ξεκίνησαν γύρω στο 1750.

Η Πομπηία, μια σπάνια μαρτυρία της ελληνορωμαϊκής ζωής, είναι ένα από τα δημοφιλέστερα αξιοθέατα της Ιταλίας και η UNESCO την έχει ανακηρύξει μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς.



Πηγή

Le Figaro: H Ακρόπολη μεταξύ των μεγαλύτερων θαυμάτων του ανθρώπινου νου

-

«Τα μνημεία της Ακρόπολης βρίσκονται μεταξύ των μεγαλύτερων θαυμάτων που έχει συλλάβει ποτέ ο ανθρώπινος νους», αναφέρει το Figaro-Hors serie, το περιοδικό της γαλλικής εφημερίδας Le Figarο, σε ρεπορτάζ με τίτλο «Αιώνια Αθήνα».

Το άρθρο είναι αφιερωμένο στις εργασίες αποκατάστασης της Ακρόπολης, τονίζοντας ότι τα 45 χρόνια που διαρκούν οι εργασίες, έχουν μεταμορφώσει βαθιά την ταυτότητα του μνημείου. Για μια γενιά Ελλήνων αρχαιολόγων, η αποκατάσταση υπήρξε το έργο μιας ολόκληρης ζωής.

Το γαλλικό περιοδικό αναφέρεται στη μεγάλη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης, παραθέτοντας δηλώσεις του τότε γενικού διευθυντή ελληνικών αρχαιοτήτων Λάζαρου Κολωνά, κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ο οποίος τόνιζε ότι οι εργασίες θα διαρκέσουν όσο χρειασθεί και για να μην τεθεί σε κίνδυνο, λόγω βιασύνης, η σοβαρότητα μιας αποκατάστασης που είχε ξεκινήσει εδώ και τριάντα χρόνια.


Στο ρεπορτάζ παρατίθενται αναλυτικά πληροφορίες για την ανέγερση της Ακρόπολης και τις σύγχρονες εργασίες αποκατάστασης των διαφόρων μνημείων της, που ξεκίνησαν σχεδόν αμέσως μετά την ίδρυση του σύγχρονου ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1834. Το περιοδικό αναφέρει δηλώσεις γνωστών αρχαιολόγων και αρχιτεκτόνων που ενεπλάκησαν στις εργασίες αποκατάστασης στη διάρκεια των χρόνων, όπως του Μανώλη Κορρέ και του Τάσου Τανούλα.

Το Figaro-Hors serie καλεί μάλιστα τους αναγνώστες να συμμετάσχουν σε μία βραδιά αφιερωμένη στην Αθήνα και την ιστορία της, με θεατρική παράσταση και μακεδονικούς χορούς, στις 16 Μαΐου στο Εθνικό Ωδείο Δραματικής Τέχνης στο Παρίσι.

skai.gr

Καλλιμάρμαρο

-


Σε ποιο μνημείο της Ελλάδας μπορεί κανείς να απολαύσει μία ενδιαφέρουσα ξενάγηση, αλλά και σειρά από εκδηλώσεις, που προάγουν το αθλητικό πνεύμα; 

Η απάντηση είναι εύκολη. Στο Καλλιμάρμαρο, το διαχρονικό Στάδιο της πρωτεύουσας, που πρωτοκατασκευάστηκε τον 4ο αιώνα π. Χ. για να φιλοξενήσει τους γυμνικούς αγώνες προς τιμήν της Αθηνάς, διασχίζοντας έκτοτε μία πορεία γεμάτη δόξα και περιπέτεια δύο και πλέον χιλιετιών. 
Read more »

Παγκόσμιο ενδιαφέρον προκαλεί η είδηση ότι επιστήμονες άνοιξαν μετά από αιώνες για πρώτη φορά τον Πανάγιο Τάφο

-

Τι λέει η επικεφαλής της ομάδας του ΕΜΠ που αποκάλυψε το σημείο ταφής του Ιησού

 Παγκόσμιο ενδιαφέρον προκαλεί η είδηση ότι επιστήμονες άνοιξαν μετά από αιώνες για πρώτη φορά τον Πανάγιο Τάφο. Και ιδιαίτερη συγκίνηση το γεγονός ότι τη μαρμάρινη πλάκα που σκέπαζε τον τάφο του Ιησού στον Ναό της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ μετακίνησαν οι Έλληνες αναστηλωτές και συντηρητές του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, που έχουν αναλάβει την αναστήλωση και αποκατάσταση του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου.

«Το έργο βρίσκεται στην καρδιά της εξέλιξής του, στην πιο κρίσιμη φάση του. Η εμπειρία είναι συγκλονιστική» δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καθηγήτρια του ΕΜΠ Αντωνία Μοροπούλου, επικεφαλής της διεπιστημονικής ομάδας του ΕΜΠ.

 Σε τηλεφωνική επικοινωνία του ΑΠΕ-ΜΠΕ με την κ. Μοροπούλου στην Ιερουσαλήμ όπου βρίσκεται, καθώς οι εργασίες στον Πανάγιο Τάφο συνεχίζονται, η ίδια αφηγείται:

 «Στις 26/10 μετακυλήσαμε την πλάκα του Παναγίου Τάφου δεδομένου ότι ολοκληρώναμε τη φάση των ενεμάτων κι έπρεπε να προστατεύσουμε τον Ιερό Βράχο. 

 Κάτω από την μαρμάρινη πλάκα του κάλφα Κομνηνού του φημισμένου αρχιτέκτονα που είχε κάνει την αποκατάσταση του τάφου το 1810 (μετά την πυρκαγιά του 1808) βρήκαμε μια πλάκα μάλλον σταυροφοριακή -αυτό τεκμαίρεται από τον χαρακτηριστικό σταυρό των Σταυροφοριών που φέρει επάνω της. 

 Και από κάτω βρήκαμε την κοίτη του βράχου που θεωρείται ότι τοποθετήθηκε το σώμα του Ιησού. Διανοίξαμε ένα παράθυρο ώστε να είναι πάντα ορατός στον επισκέπτη ο ιερός βράχος.

Τώρα περνάμε στην τελική ευθεία του έργου που είναι να επανασυνδέσουμε τα μαρμάρινα και λίθινα φατνώματα τα οποία είχαμε απομακρύνει έτσι ώστε να αποκατασταθεί στέρεα το Ιερό Κουβούκλιο, με τρόπο που θα διασφαλίζει την ακεραιότητα του μνημείου και τη βιωσιμότητα της λύσης που δίνουμε. 

 Δεδομένου ότι η αιτία της παραμόρφωσης του Κουβουκλίου παραμένει: δεν είναι πλέον τα όμβρια ύδατα που επί χρόνια έπεφταν από τον τρούλο του Ναού της Αναστάσεως -σήμερα ο τρούλος έχει κλείσει- αλλά τα νερά που ανεβαίνουν από τα υπόγεια, από ένα συγκρότημα που συνδέει όλο τον ναό με υπόγεια κανάλια, ανασκαφές και πρέπει να γίνει επέμβαση στο άμεσο μέλλον» δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Μοροπούλου.

Με βαθιά συγκίνηση μάς μεταφέρει στιγμές της μοναδικής κι ανεπανάληπτης εμπειρίας που βιώνει η ελληνική ομάδα: «Βιώνουμε μοναδική εμπειρία φέροντας ταυτόχρονα μεγάλο βάρος ευθύνης. Δίπλα στον Πανάγιο Τάφο, στο πλαίσιο του έργου, έχει στηθεί ένα διεπιστημονικό εργαστήριο. 

 Επιθυμούμε η τεκμηρίωση που θα ανακοινώσουμε να γίνει κτήμα όλου του κόσμου. Αυτό που μας συγκλονίζει όλους είναι ότι ο Τάφος του Ιησού είναι ένας τάφος ζωντανός. Εκπέμπει το μήνυμα της Ανάστασης και της ελπίδας κι είναι εκείνο που μας επηρέασε και μπορέσαμε να δουλέψουμε» λέει η Αντωνία Μοροπούλου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

 Οι εργασίες της διεπιστημονικής ομάδας για την αναστήλωση του Ιερού Κουβουκλίου στον Πανάγιο Τάφο ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2016 μετά από πρόταση του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλου προς το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και αφού εξασφαλίστηκε η συμφωνία και των άλλων δύο θρησκευτικών κοινοτήτων που χειρίζονται τον Πανάγιο Τάφο, του Τάγματος των Φραγκισκανών και του Πατριαρχείου των Αρμενίων στα Ιεροσόλυμα. 

 Στη διεπιστημονική ομάδα του ΕΜΠ, με επικεφαλής την Αντωνία Μοροπούλου, καθηγήτρια της Σχολής Χημικών συμμετέχουν οι καθηγητές Αρχιτεκτονικής Μανόλης Κορρές, Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Ανδρέας Γεωργόπουλος και ο καθηγητής της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών Κωνσταντίνος Σπυράκος.

 Η ομάδα είχε παρουσιάσει τη μελέτη της τον Ιανουάριο 2016 στην Ιερουσαλήμ ενώπιον του πρωθυπουργού, τον Φεβρουάριο ενώπιον των ηγετών των τριών θρησκευτικών κοινοτήτων που έχουν την ευθύνη του Παναγίου Τάφου και τον Μάρτιο ενώπιον του κοινού στην Αθήνα. Οι εργασίες της αποκατάστασης θα ολοκληρωθούν τον Μάρτιο του 2017.

 (Με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ) - huffingtonpost.gr
Εγγραφή σε: Αναρτήσεις ( Atom )

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ