Τα PFAS, γνωστά και ως «παντοτινά χημικά», έχουν μπει δυναμικά στη διεθνή συζήτηση για τη διατροφή, το νερό και την ασφάλεια των τροφίμων. Δεν πρόκειται για μία μόνο ουσία, αλλά για μια μεγάλη ομάδα χημικών ενώσεων που χρησιμοποιήθηκαν για δεκαετίες επειδή αντέχουν στο νερό, στο λίπος και στη θερμότητα.
Το πρόβλημα είναι ότι πολλά από αυτά τα χημικά δεν διασπώνται εύκολα στο περιβάλλον. Μπορούν να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο νερό, στο έδαφος, σε ζώα, σε τρόφιμα και τελικά στον ανθρώπινο οργανισμό.
Γι’ αυτό και το θέμα δεν αφορά μόνο τους επιστήμονες ή τις αρχές τροφίμων. Αφορά τον καταναλωτή, την οικογένεια, το νερό που πίνουμε, τα τρόφιμα που αγοράζουμε και τις συσκευασίες που χρησιμοποιούνται καθημερινά.
Τι είναι τα PFAS
Τα PFAS είναι συντομογραφία των per- and polyfluoroalkyl substances. Πρόκειται για χημικές ουσίες που έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολλά προϊόντα λόγω της αντοχής τους στο νερό, στο λάδι, στους λεκέδες και στη θερμότητα.
Μπορούν να βρεθούν ή να έχουν χρησιμοποιηθεί σε αντικολλητικά σκεύη, αδιάβροχα υφάσματα, αφρούς πυρόσβεσης, βιομηχανικές εφαρμογές και ορισμένες συσκευασίες τροφίμων που είχαν στόχο να μη διαπερνά το λίπος το χαρτί ή το χαρτόνι.
Ο λόγος που ονομάζονται «παντοτινά χημικά» είναι ότι ορισμένες ενώσεις PFAS παραμένουν επίμονα στο περιβάλλον και δεν αποδομούνται εύκολα.
Γιατί μας αφορούν στη διατροφή
Η διατροφή μπορεί να γίνει ένας από τους δρόμους έκθεσης σε PFAS. Αυτό μπορεί να συμβεί μέσω μολυσμένου νερού, ψαριών ή θαλασσινών από επιβαρυμένα νερά, τροφίμων που παράγονται σε περιοχές με ρύπανση, αλλά και μέσω ορισμένων υλικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
Το θέμα είναι σύνθετο, γιατί ο καταναλωτής δεν μπορεί να δει, να μυρίσει ή να γευτεί τα PFAS. Δεν είναι σαν ένα χαλασμένο τρόφιμο που φαίνεται ή μυρίζει άσχημα. Χρειάζονται εργαστηριακοί έλεγχοι, κανόνες, παρακολούθηση και διαφάνεια στην αλυσίδα τροφίμων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε το 2026 νέα επισκόπηση για τα PFAS που λαμβάνονται μέσω της τροφής και του νερού, με στόχο να εντοπιστούν οι ουσίες και οι κατηγορίες επιπτώσεων που χρειάζονται βαθύτερη αξιολόγηση.
Πού μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερη ανησυχία
Δεν σημαίνει ότι κάθε τρόφιμο έχει επικίνδυνα επίπεδα PFAS. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να φοβόμαστε κάθε γεύμα. Η ανησυχία είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχει γνωστή ρύπανση στο νερό, στο έδαφος ή σε περιοχές κοντά σε βιομηχανικές δραστηριότητες.
Πιο συχνά η συζήτηση αφορά:
- πόσιμο νερό σε περιοχές με επιβεβαιωμένη επιβάρυνση,
- ψάρια και θαλασσινά από μολυσμένα νερά,
- αυγά ή ζωικά προϊόντα από περιοχές με περιβαλλοντική ρύπανση,
- τρόφιμα που ήρθαν σε επαφή με ορισμένες λιποαπωθητικές συσκευασίες,
- καλλιέργειες που ποτίζονται ή αναπτύσσονται σε επιβαρυμένο περιβάλλον.
Η ατομική επιλογή έχει κάποιο ρόλο, αλλά το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στις αρχές ελέγχου, στην ποιότητα του νερού, στη ρύθμιση της βιομηχανίας και στη διαχείριση της ρύπανσης.
Τι λέει η Ευρώπη για τα PFAS στα τρόφιμα
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει αξιολογήσει τον κίνδυνο από ορισμένα PFAS στα τρόφιμα και έχει θέσει ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη για το άθροισμα τεσσάρων ουσιών: PFOS, PFOA, PFNA και PFHxS.
Η ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη δεν είναι «στόχος κατανάλωσης». Είναι ένα όριο αξιολόγησης κινδύνου που χρησιμοποιείται από ειδικούς για να εκτιμηθεί αν η έκθεση του πληθυσμού είναι χαμηλή ή αν χρειάζονται μέτρα προστασίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης ορίσει μέγιστα επίπεδα για ορισμένους επιμολυντές σε τρόφιμα. Αυτό δείχνει ότι τα PFAS δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως μακρινό περιβαλλοντικό θέμα, αλλά ως ζήτημα που αγγίζει την ασφάλεια τροφίμων.
Οι συσκευασίες τροφίμων στο μικροσκόπιο
Ένα μεγάλο κομμάτι της συζήτησης αφορά τις συσκευασίες τροφίμων, ειδικά χαρτί ή χαρτόνι που είχε υποστεί επεξεργασία ώστε να αντιστέκεται στο λίπος και στο νερό.
Τέτοιες συσκευασίες είχαν χρησιμοποιηθεί σε fast food, σακούλες, κουτιά take-away, συσκευασίες για ποπ κορν μικροκυμάτων και άλλα προϊόντα όπου η λιπαρότητα θα μπορούσε να περάσει στο χαρτί.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο FDA ανακοίνωσε το 2024 ότι οι ουσίες PFAS που χρησιμοποιούνταν ως λιποαπωθητικοί παράγοντες σε χάρτινες συσκευασίες τροφίμων δεν πωλούνται πλέον για αυτή τη χρήση στην αμερικανική αγορά. Αυτό δείχνει ότι οι συσκευασίες τροφίμων είναι ένας τομέας όπου οι ρυθμιστικές αρχές κινούνται για περιορισμό της έκθεσης.
Πρέπει να φοβόμαστε τα αντικολλητικά σκεύη;
Πολλοί άνθρωποι συνδέουν τα PFAS με αντικολλητικά τηγάνια και σκεύη. Το θέμα χρειάζεται ψυχραιμία. Δεν είναι όλα τα προϊόντα ίδια και δεν έχουν όλες οι χρήσεις τον ίδιο κίνδυνο.
Η μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται όταν τα σκεύη είναι φθαρμένα, γδαρμένα ή χρησιμοποιούνται σε υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες. Η σωστή χρήση, η αποφυγή υπερθέρμανσης και η αντικατάσταση έντονα φθαρμένων σκευών είναι πρακτικές κινήσεις προφύλαξης.
Εναλλακτικά, πολλοί καταναλωτές επιλέγουν ανοξείδωτο ατσάλι, μαντέμι, γυαλί ή κεραμικά σκεύη, ανάλογα με τις ανάγκες τους.
Ποια τρόφιμα να προσέχουμε περισσότερο;
Δεν υπάρχει ένας απλός κατάλογος τροφίμων που πρέπει όλοι να αποφεύγουν. Τα επίπεδα PFAS εξαρτώνται από την περιοχή παραγωγής, το νερό, το έδαφος, τη διατροφή των ζώων, τη συσκευασία και την περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Ωστόσο, σε περιοχές με γνωστή ρύπανση, οι αρχές μπορεί να δίνουν ειδικές οδηγίες για ψάρια, αυγά, νερό, κυνήγι ή άλλα τοπικά τρόφιμα. Αυτές οι οδηγίες είναι πιο σημαντικές από τις γενικές συμβουλές του διαδικτύου.
Η ασφαλέστερη στάση είναι να ακολουθούμε τις επίσημες ανακοινώσεις για την περιοχή μας, ειδικά όταν υπάρχει περιβαλλοντικό περιστατικό ή γνωστή μόλυνση υδάτων.
Πώς μπορούμε να μειώσουμε την έκθεση στην καθημερινότητα
Δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε πλήρως την έκθεση σε PFAS μόνο με προσωπικές επιλογές. Μπορούμε όμως να μειώσουμε ορισμένες πιθανές πηγές, χωρίς υπερβολές και πανικό.
- Προτιμούμε όσο γίνεται φρέσκα τρόφιμα αντί για συχνή κατανάλωση φαγητού σε λιποαπωθητικές συσκευασίες.
- Περιορίζουμε την επαναλαμβανόμενη χρήση συσκευασιών άγνωστης ποιότητας για ζεστά ή λιπαρά τρόφιμα.
- Αν υπάρχει γνωστό πρόβλημα PFAS στο νερό της περιοχής, ακολουθούμε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών.
- Χρησιμοποιούμε κατάλληλα φίλτρα νερού μόνο όταν υπάρχουν στοιχεία ότι χρειάζονται και ότι είναι αποτελεσματικά για PFAS.
- Αντικαθιστούμε έντονα φθαρμένα αντικολλητικά σκεύη.
- Δεν υπερθερμαίνουμε αντικολλητικά τηγάνια.
- Ενημερωνόμαστε από αξιόπιστες πηγές και όχι από τρομολαγνικά posts.
Οι επιλογές αυτές δεν είναι εγγύηση μηδενικής έκθεσης. Είναι όμως πρακτικά βήματα με λογική βάση.
Γιατί δεν φτάνει μόνο η ατομική ευθύνη
Το ζήτημα των PFAS δεν μπορεί να λυθεί μόνο με το τι αγοράζει ένας καταναλωτής. Η μεγαλύτερη ευθύνη βρίσκεται στη βιομηχανία, στη νομοθεσία, στους ελέγχους, στη διαφάνεια και στην απορρύπανση.
Αν το νερό ή το έδαφος μιας περιοχής έχει μολυνθεί, δεν αρκεί να πούμε στους ανθρώπους «κάντε καλύτερες επιλογές». Χρειάζονται έλεγχοι, καθαρισμός, περιορισμός εκπομπών, ασφαλείς εναλλακτικές και ενημέρωση του κοινού.
Η διατροφή είναι το τελευταίο σημείο μιας μεγάλης αλυσίδας. Αν η αλυσίδα παραγωγής και το περιβάλλον επιβαρύνονται, τελικά το πρόβλημα μπορεί να φτάσει στο πιάτο μας.
Παιδιά, έγκυες και ευάλωτες ομάδες
Οι ευάλωτες ομάδες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή όταν υπάρχουν γνωστές πηγές έκθεσης. Παιδιά, έγκυες, ηλικιωμένοι και άνθρωποι με χρόνια προβλήματα υγείας δεν πρέπει να ακολουθούν γενικές συμβουλές από το διαδίκτυο, αλλά επίσημες οδηγίες και ιατρική καθοδήγηση όταν υπάρχει συγκεκριμένος κίνδυνος.
Αν μια περιοχή έχει προειδοποίηση για νερό, ψάρια ή τοπικά προϊόντα, η σύσταση της αρμόδιας αρχής πρέπει να ακολουθείται με προτεραιότητα.
PFAS και παραπληροφόρηση
Όπως συμβαίνει με πολλά θέματα υγείας και διατροφής, τα PFAS μπορούν εύκολα να γίνουν αντικείμενο φόβου ή υπερβολής. Από τη μία πλευρά, δεν πρέπει να αγνοούμε το πρόβλημα. Από την άλλη, δεν χρειάζεται πανικός κάθε φορά που ακούμε τη λέξη «χημικά».
Η σωστή στάση βρίσκεται στη μέση: ενημέρωση από αξιόπιστες πηγές, πίεση για καλύτερους ελέγχους και πρακτικά μέτρα με βάση τα πραγματικά δεδομένα.
Το συμπέρασμα
Τα PFAS δείχνουν πόσο στενά συνδέονται η διατροφή, το περιβάλλον, η βιομηχανία και η δημόσια υγεία. Δεν είναι ένα θέμα που λύνεται μόνο στην κουζίνα. Ξεκινά από την παραγωγή, περνά από το νερό, το έδαφος και τις συσκευασίες, και μπορεί να φτάσει στο πιάτο μας.
Ο καταναλωτής μπορεί να κάνει πιο προσεκτικές επιλογές, αλλά η ουσιαστική λύση απαιτεί καλύτερη ρύθμιση, περισσότερους ελέγχους, διαφάνεια και ασφαλέστερες εναλλακτικές.
Η πιο σοβαρή προσέγγιση δεν είναι ο φόβος. Είναι η γνώση, η πρόληψη και η απαίτηση για καθαρότερο νερό, ασφαλέστερα τρόφιμα και πιο υπεύθυνη παραγωγή.
Πηγές και χρόνος ενημέρωσης
Το άρθρο ενημερώθηκε στις 18 Αυγούστου 2026 και βασίζεται σε στοιχεία από WHO, EFSA, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και FDA.
- World Health Organization – Key ingested PFAS and their health effects
- WHO – Assessing the occurrence and human health risk of PFAS
- EFSA – Per- and polyfluoroalkyl substances PFAS
- European Commission – PFASs in food safety
- EUR-Lex – Regulation 2023/915 on maximum levels for contaminants in food
- FDA – PFAS in food
- FDA – PFAS grease-proofing agents in food packaging
Η άποψή σας έχει αξία
Μοιραστείτε τη γνώμη σας για το άρθρο και συμβάλετε σε έναν χρήσιμο, τεκμηριωμένο και πολιτισμένο διάλογο.
- Σεβασμός στους συνομιλητές
- Σχόλια σχετικά με το θέμα
- Χωρίς προσβολές ή προσωπικά δεδομένα
Δεν υπάρχουν σχόλια
Δημοσίευση σχολίου